ကင်မ်အဲရစ် (Kim Aris) သည် လူထုအာရုံစိုက်မှုနှင့် ဝေးဝေးနေချင်သူဖြစ်သည်။ သို့သော် ၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် သူ၏မိခင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရချိန်တွင်မူ သူ ဆက်လက် နှုတ်ဆိတ်မနေနိုင်တော့ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့သည်။ မိခင်၏ အခက်အခဲဒုက္ခများနှင့် မြန်မာပြည်သူများ၏ မရပ်မနား တိုက်ပွဲဝင်မှုကို ကမ္ဘာက အာရုံစိုက်လာစေရန် လုပ်ဆောင်သည့် ၎င်း၏ ရည်မှန်းချက်တစိတ်တပိုင်းအနေဖြင့် သူသည် ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က ချက်နိုင်ငံ ပရာဟာမြို့တော် (Prague) သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ထိုနေရာတွင် သူသည် ဒီမိုကရေစီရေးဆိုင်ရာ Forum 2000 ညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ မိမိတို့နှင့် နီးစပ်သည့်နေရာများတွင် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲများကြောင့် မိုင်ပေါင်းထောင်ချီ ဝေးကွာသော နိုင်ငံများကို လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ပျက်စီးယိုယွင်းစေခဲ့သည့် စစ်ပွဲများ မေ့ပျောက်မထားသင့်ကြောင်း ကမ္ဘာကို သတိပေးခဲ့သည်။

သူ၏ မိခင်မှာ ယခုအခါ အသက် ၈၁ နှစ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး၊ မည်သည့်နေရာတွင် မည်သည့်အခြေအနေဖြင့် ထိန်းသိမ်းခံထားရသည်ကို မိသားစုက အတိအကျ မသိရှိကြပေ။ ချက်နိုင်ငံ၏ Seznam Zpravy သတင်းစာနှင့် အင်တာဗျူးတွင် သူက “ကျနော်ကိုယ်တိုင်က သူ့သားဖြစ်ပြီး အမေ့အတွက် ရပ်တည်မပေးရင် တခြားဘယ်သူက ရပ်တည်ပေးမယ်လို့ မျှော်လင့်နိုင်မှာလဲ” ဟု မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။

မေး။ ။ အာဏာသိမ်းပြီး နောက်ပိုင်း ငါးနှစ်ကျော်အကြာ ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံကို ကြည့်တဲ့အခါ ဘယ်လိုနိုင်ငံမျိုးကို တွေ့မြင်ရပါသလဲ။

ဖြေ။ ။ ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာ ပြိုကွဲနေပြီး မြေပြင်မှာရှိတဲ့ ပြည်သူတွေဟာ အလွန်တရာ အကူအညီမဲ့နေတဲ့ အခြေအနေကို ရင်ဆိုင်နေရတာကို ကျနော်တွေ့ရပါတယ်။ စစ်တပ်ဟာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဖိအားတွေရှိနေပေမဲ့ အရပ်သားတွေကို မှန်မှန် ဗုံးကြဲနေပြီး ပြည်သူတွေအပေါ် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုတွေကို ရပ်တန့်ဖို့ ငြင်းဆန်နေပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီလိုအခြေအနေတွေကြားထဲကပဲ ပြင်ပကမ္ဘာက ပုံဖော်လေ့ရှိသလို အခြေအနေတွေဟာ လွယ်လွယ်ကူကူ ရိုးရှင်းမနေဘူးလို့ ကျနော်ထင်ပါတယ်။

မြန်မာပြည်သူတွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်တာအတွင်း မယုံနိုင်စရာ ကောင်းလောက်အောင် ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရည်ကို ပြသခဲ့ကြပြီး စစ်တပ်ဟာ ကမ္ဘာက ယုံကြည်စေချင်သလောက် လုံးဝ အင်အားမတောင့်တင်းပါဘူး။ တကယ်တော့ နိုင်ငံဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်းများစွာကထက်စာရင် ယနေ့အချိန်မှာ ပိုမို စည်းလုံးညီညွတ်နေတယ်လို့တောင် ကျနော် ပြောချင်ပါတယ်။ အခုအချိန်မှာတော့ ပြင်ပကမ္ဘာက ဒါကို မြင်တွေ့ဖို့ အလွန်ခက်ခဲနေပါတယ်။

မေး။ ။ စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ သံတမန်ရေးအရ ပြန်လည်အဖတ်ဆည်လာမှုကို ကျနော်တို့ တွေ့မြင်နေရပါတယ်။ မလေးရှားမှာ သူ့ကို နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကလည်း သူတို့အစိုးရနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှုတွေ စတင်နေပါပြီ။ ဒီဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုတွေအပေါ် ဘယ်လိုထင်ပါသလဲ။

ဖြေ။ ။ အခု စစ်တပ်နဲ့ ညှိနှိုင်းဖို့ ကြိုးစားနေသူတွေဟာ စစ်တပ်က သူတို့ လုံးဝ မဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်တဲ့ ကတိတွေကို ပေးနေတာကို သဘောပေါက်သွားကြတဲ့အခါ အလွန် စိတ်ပျက်ကြရလိမ့်မယ်လို့ ကျနော်ထင်ပါတယ်။

မေး။ ။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မြေရှားသတ္တု ရရှိရေး အမေရိကန်ရဲ့ ကြိုးပမ်းမှုတွေကို ရည်ညွှန်းတာပါသလား။

ဖြေ။ ။ ဟုတ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီသတ္တုတွေကို စစ်တပ်ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ဧရိယာတွေမှာ တူးဖော်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ စစ်တပ်က ပေးနေတဲ့ ကတိတော်တော်များများဟာ သူတို့ မလုပ်ပေးနိုင်တဲ့ အရာတွေဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ လုပ်ပေးနိုင်ခဲ့ရင်တောင် စစ်တပ်ဟာ ကတိတွေကို ခဏခဏ ဖောက်ဖျက်တတ်တယ်ဆိုတာ ကျနော်တို့ နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက သိထားပြီးသားပါ။

မေး။ ။ အမေ့ဆီက တိုက်ရိုက်သတင်း နောက်ဆုံးရခဲ့တာ ဘယ်တုန်းကလဲ။

ဖြေ။ ။ လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်အတွင်း သူ့ဆီက စာတစောင်ပဲ ရဖူးပါတယ်။ အဲဒါ လွန်ခဲ့တဲ့ သုံးနှစ်လောက်က ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

မေး။ ။ ဒီနွေရာသီမှာ ICRC နဲ့ တွေ့ဆုံနေတဲ့ သူ့ရဲ့ဓာတ်ပုံတွေ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီဓာတ်ပုံတွေကို စတွေ့တုန်းက စိတ်အေးသွားရသလား သို့မဟုတ် မေးခွန်းတွေ ပိုထွက်လာစေခဲ့သလား။

ဖြေ။ ။ စစချင်းမှာ အဲဒီတွေ့ဆုံမှု တကယ်ဖြစ်ခဲ့ရဲ့လား ဆိုတာကိုတောင် ကျနော် မယုံနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်အတွင်း စစ်တပ်ဟာ မေမေ့ရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ ဘယ်မှာရှိနေတယ်ဆိုတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သတင်းအမှား အများကြီး ထုတ်ပြန်ခဲ့လို့ပါ။

ဥပမာအားဖြင့် မေမေ့ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းလိုက်ပြီလို့ သူတို့ ပြောခဲ့ပေမဲ့ အဲဒါ မမှန်ဘူးဆိုတာ ကျနော်တို့ သိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဓာတ်ပုံဟာ အစစ်အမှန်ဖြစ်တယ်၊ သို့မဟုတ် အနည်းဆုံး အဲဒီထဲက တပုံက အစစ်ဖြစ်တယ်ဆိုတာ သိလိုက်ရတဲ့အခါ သူ အနည်းဆုံးတော့ သက်ရှိထင်ရှား ရှိနေသေးတယ်ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်အချို့ ရရှိခဲ့ပါတယ်။

မေး။ ။ စစ်တပ်ဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ကိုယ်တိုင်ကို ကြောက်တာလား၊ ဒါမှမဟုတ် သူ ဆက်လက် ကိုယ်စားပြုနေတဲ့ အရာကို ကြောက်တာလား။

ဖြေ။ ။ သူတို့ မေမေ့ကို ကြောက်နေကြတာ အသေအချာပါပဲ။ မဟုတ်ရင် ဘာလို့ သူ့ကို ပိတ်လှောင်ထားရမှာလဲ။

ပြီးတော့ မေမေဟာ ပြည်သူတွေအတွက် တကယ့် သင်္ကေတတခုပါ။ မြန်မာပြည်သူတွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၃၀၊ ၄၀ နှစ်အတွင်း သူတို့အတွက် မေမေ ဘယ်လောက်အထိ အနစ်နာခံခဲ့သလဲဆိုတာကို အသိအမှတ်ပြုကြပါတယ်။ မေမေဟာ မြန်မာပြည်မှာပဲ ဆက်နေဖို့၊ ပြည်သူတွေနဲ့အတူရှိနေပြီး ပြည်သူတွေ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဒုက္ခတွေကို အတူတူ ရင်ဆိုင်ဖြတ်သန်းဖို့ လိုလားခဲ့တာကို သူတို့ သိကြပါတယ်။

မေး။ ။ ရှင့် အမေဟာ လူအများစုအတွက် ဒီမိုကရေစီရဲ့ သင်္ကေတအဖြစ် ဆက်ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အစိုးရအဖွဲ့ထဲမှာ သူ တာဝန်ယူခဲ့စဉ်က ရှင် ကိုယ်တိုင် သဘောမတူတဲ့ အရာတခုခု ရှိပါသလား။ ဥပမာအားဖြင့် ရိုဟင်ဂျာ အရေးကိစ္စမျိုးကို စဉ်းစားကြည့်ရင်ပါ။

ဖြေ။ ။ ဟင့်အင်း၊ မေမေ့ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် တခုကိုမျှ ကျနော် မကျေမနပ် မဖြစ်ခဲ့ဖူးပါဘူး။ သူဟာ အလွန် ခက်ခဲတဲ့ အခြေအနေမှာ ရှိနေခဲ့တာဖြစ်ပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အသိုင်းအဝိုင်းက အခြေအနေ ဘယ်လောက်အထိ ထိလွယ် ရှလွယ် ရှိတယ် ဆိုတာကို နားမလည်ခဲ့ကြပါဘူး။

သူ လုပ်ချင်ခဲ့သမျှ အရာအားလုံးကို မလုပ်နိုင်ခဲ့ဘူးဆိုတာ အခုအချိန်မှာ ပိုပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ဖြစ်သွားပြီလို့ ကျနော်ထင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူဟာ ရိုဟင်ဂျာတွေအတွက် တခြားသူတွေထက် ပိုပြီး လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့တယ်လို့ ကျနော် ယုံကြည်ပြီး လူတွေက အဲဒါကို မသိကြပါဘူး။

အမှန်တကယ်တော့ သူ ပြောခဲ့တဲ့ စကားတွေကို စာအုပ်အတွဲလိုက် ရေးသားလို့ရပေမဲ့ အဲဒီကိစ္စအပေါ် သူ နှုတ်ဆိတ်နေခဲ့တယ်လို့ လူတွေက ပြောကြတယ်။ စစ်တပ်ကို ကာကွယ်ဖို့ သူ ဟိဂ် (The Hague) ကို သွားခဲ့တယ်လို့ ပြောကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီမှာ မေမေ တကယ် ဘာပြောခဲ့သလဲဆိုတာ သေချာ ဂရုစိုက် မနားထောင်ဘဲ ပြောနေကြတာပါ။ ဒါကြောင့် လူတွေကို ကျနော် ပေးချင်တဲ့ အကြံပြုချက်ကတော့ အဲဒီမှာ မေမေ ဘာပြောခဲ့သလဲ ဆိုတာကို သွားရောက် နားထောင်ကြည့်ကြပါ။ ရိုဟင်ဂျာတွေကို ကူညီဖို့ သူ အတိအကျ ဘာတွေ လုပ်ခဲ့သလဲဆိုတာ ရှာဖွေကြည့်ကြပါ။

သူ အာဏာရလာတဲ့ နောက်တနေ့မှာပဲ ကိုဖီအာနန် ကော်မရှင် ထူထောင်ရေးကို စတင်ခဲ့တာပါ။ အဲဒါဟာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် ဒီအရေးကိစ္စက အဓိက စိုးရိမ်စရာ မဖြစ်လာသေးမီအချိန်က ဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ ရိုဟင်ဂျာတွေကို ကူညီဖို့ ခြေလှမ်းတွေ လှမ်းခဲ့တာဖြစ်ပြီး ကျနော် စကားပြောဖူးတဲ့ ရိုဟင်ဂျာ လူထုခေါင်းဆောင်တွေကလည်း မေမေဟာ သူတို့အတွက် လုပ်နိုင်သမျှ အရာအားလုံး လုပ်ပေးခဲ့တယ်လို့ ကျနော့်ကို ပြောခဲ့ကြပါတယ်။

မေး။ ။ လူအများစုက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုနဲ့ တွဲဖက်မြင်ကြပါတယ်။ မိဘတယောက်လည်းဖြစ်၊ ဒီလို ထင်ရှားတဲ့ လူထုခေါင်းဆောင်တယောက်လည်းဖြစ်တဲ့ သူနဲ့အတူ ကြီးပြင်းလာရတာ ခက်ခဲခဲ့ပါသလား။

ဖြေ။ ။ ကျနော် အဲဒီလိုပဲ ကြီးပြင်းလာခဲ့တာပါ၊ ကလေးတယောက် ဖြစ်နေချိန်မှာ အရာရာဟာ ပုံမှန်အတိုင်းပဲလို့ ထင်ရတယ်။ တခြား လူနေမှုဘဝကို မသိတဲ့အတွက် ဘာက ပုံမှန်ဖြစ်ပြီး ဘာက မပုံမှန်ဘူးဆိုတာ တကယ်မသိပါဘူး။ အလွန် ငယ်ရွယ်တဲ့ အသက်အရွယ်ကတည်းက မေမေ ကိုယ်စားပြုနေတဲ့ အရာကို ကျနော် သတိပြုမိခဲ့ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီနှစ်ခုဟာ တခုနဲ့တခု ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေတယ်လို့ မထင်ပါဘူး။ သူဟာ ကျနော့်ရဲ့ အမေလည်း ဖြစ်နိုင်သလို တချိန်တည်းမှာပဲ အလွန် ထင်ရှားတဲ့ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် တယောက်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

မေး။ ။ ရှင် နိုင်ငံရေးမှာ ဘယ်တော့မှ မပါဝင်ချင်ခဲ့ဘူးလို့ မကြာခဏ ပြောခဲ့ဖူးသလို ရှင့် အမေကလည်း ရှင့်ကို နိုင်ငံရေးထဲ မဝင်စေချင်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အခုတော့ ရှင်က ခရီးတွေသွား၊ မဲဆွယ်လှုပ်ရှားမှုတွေလုပ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအကြောင်း လူထုရှေ့မှာ ပြောဆိုနေတယ်။ လူထုအာရုံစိုက်မှုနဲ့ ဝေးရာမှာ နေထိုင်ဖို့ ရွေးချယ်မှုဟာ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်တော့ဘူးဆိုတာကို ဘယ်အချိန်မှာ သဘောပေါက်ခဲ့တာလဲ။

ဖြေ။ ။ လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်က မေမေ့ကို ထောင်ချလိုက်တဲ့အခါ ကျနော် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရတော့မယ်ဆိုတာ သဘောပေါက်ခဲ့ပါတယ်။ ဘာပဲပြောပြော ကျနော်ဟာ သူ့ရဲ့ သားဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ ကျနော် ဘာမှ မလုပ်ရင် တခြားဘယ်သူကရော သူ့အတွက် ရပ်တည်ပေးလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်နိုင်မှာလဲ။

မေး။ ။ ယနေ့ ရှင် လုပ်ဆောင်နေတဲ့ အရာတွေထဲမှာ မိခင်အတွက် သီးသန့် အရေးဆိုတာ ဘယ်လောက်ပါပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွက် အရေးဆိုတာ ဘယ်လောက်ပါသလဲ။ အကယ်၍ ရှင့် မိခင်သာ မနက်ဖြန် လွတ်မြောက်လာခဲ့ရင် မြန်မာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီရေးအတွက် ဆက်လက် လှုပ်ရှားသွားမှာပါသလား။

ဖြေ။ ။ အဲဒါကို မေမေ ကိုယ်တိုင်ပဲ ကောင်းကောင်းမွန်မွန် လုပ်ဆောင်သွားလိမ့်မယ်လို့ ကျနော်ထင်ပါတယ်။ အကယ်၍ ကျနော် သူ့ရဲ့ လွတ်မြောက်ရေးကို ကူညီဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့ရင် ကျနော့်ရဲ့ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ကျေပွန်ခဲ့ပြီလို့ ခံစားရမှာပါ။

မေး။ ။ သူ့ရဲ့ ဘဝသက်တမ်း အတော်များများမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက်က မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်ခဲ့တဲ့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းရဲ့ သမီးအဖြစ် မြင်ကြပါတယ်။ ရှင် ကိုယ်တိုင်လည်း မိခင်ရဲ့ အမည်နာမအောက်မှာပဲ ပုံဖော်ခံနေရတယ်လို့ တခါတရံ ခံစားရပါသလား။

ဖြေ။ ။ အတိုင်းအတာတခုအထိတော့ ခံစားရတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ဘာပဲပြောပြော အဲဒီပုံရိပ်က ကိုယ့်အပေါ်မှာ လွှမ်းမိုးမနေဖို့ဆိုတာ အလွန် ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တချိန်တည်းမှာပဲ ကျနော် ဒါကို လုပ်ချင်လို့ လုပ်နေတာပါ။ ကျနော်တို့အားလုံး တတ်နိုင်သမျှ လုပ်ဆောင်ကြဖို့ အရေးကြီးတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ လူတွေဟာ သူတို့ ထင်ထားတာထက် ပိုပြီး လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ရှိကြတယ်ဆိုတာကို မကြာခဏ မသိကြပါဘူး။

မေး။ ။ ကလေးတယောက်အနေနဲ့ ရှင့် မိခင်ဟာ ဗြိတိန်မှာ မိသားစုနဲ့အတူ ဘေးကင်းစွာ မနေထိုင်ဘဲ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဆက်လက်နေထိုင်ဖို့ ရွေးချယ်ခဲ့တဲ့ အကြောင်းရင်းကို နားလည်ခဲ့ပါသလား။

ဖြေ။ ။ ဟုတ်ကဲ့၊ နားလည်ခဲ့ပါတယ်။ မေမေ မူလကတည်းက နေအိမ်အကျယ်ချုပ် စတင် ကျခံရစဉ်က ကျနော် သူနဲ့အတူ ရှိနေခဲ့တာပါ၊ ဒါကြောင့် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တာတွေကို ကျနော့်မျက်စိနဲ့ တပ်အပ် မြင်တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ နည်းလမ်းအချို့အရ အရင်က ဖြစ်ပျက်ခဲ့တာတွေရဲ့ သဘာဝအတိုင်း ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်မှုတခုလို့ ခံစားရပါတယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေတွေ တဖြည်းဖြည်း ယိုယွင်းလာတာကို ကျနော်တို့ စောင့်ကြည့်နေခဲ့ရလို့ပါ။

လွယ်ကူခဲ့တယ်လို့တော့ မပြောနိုင်ပါဘူး၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်က ကျနော် ကလေးတယောက် ဖြစ်ခဲ့တဲ့အတွက်ကြောင့်ပဲ အဲဒါကို တနည်းနည်းနဲ့ လက်ခံနိုင်ခဲ့တာလို့ ထင်ပါတယ်။ ရှင်းပြဖို့ ခက်ပါတယ်။ လူကြီးတွေဟာ အပြောင်းအလဲတွေကို ရင်ဆိုင်ရတာ ပိုပြီး ခက်ခဲတတ်ကြတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ အကယ်၍ ကျနော်တို့ ခွဲခွာနေရတဲ့ နှစ်ပေါင်းများစွာကို မဖြတ်သန်းခဲ့ရဘဲ လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်ကမှ မေမေ ထောင်ချခံခဲ့ရတာဆိုရင် ရင်ဆိုင်ရတာ ပိုပြီး အများကြီး ခက်ခဲလိမ့်မယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

မေး။ ။ မိခင်ဖြစ်သူ ပထမဆုံး နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံရတုန်းက တကယ့်အခြေအနေက ဘယ်လိုရှိခဲ့သလဲ။ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တာတွေကို ပြောပြပေးနိုင်မလား။

ဖြေ။ ။ သူ့ကို စတင် ဖမ်းဆီးဖို့ ရောက်လာကြတုန်းက အိမ်မှာ သောင်တင်နေတဲ့ ကျောင်းသား တော်လှန်ရေးသမားတွေကို ခေါ်ဆောင်သွားဖို့ ကုန်ကားအများအပြားနဲ့ ရောက်လာခဲ့ကြတာပါ။ သူတို့ကို ခေါ်ဆောင်သွားတာကို ကြည့်နေခဲ့ရတာ ကျနော် မှတ်မိပါတယ်။ ပြီးတော့ အိမ်ဝင်းတခုလုံးကို ဆူးကြိုးတွေ ခတ်လိုက်ကြတယ်၊ ကင်းစခန်းတွေ ဆောက်တယ်၊ ဖုန်းလိုင်းတွေကို ဖြတ်တောက်ပြီး အိမ်ကနေ ထွက်သွားခွင့် မပြုတော့ပါဘူး။

ဒါပေမဲ့ အနည်းဆုံးတော့ ကျနော်တို့ဟာ မေမေ့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်အိမ်မှာ ရှိနေသေးသလို မေမေ့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဆရာဝန်ကိုလည်း လာရောက်ခွင့် ပြုခဲ့ပါတယ်။ ကျနော် အင်္ဂလန်ကို ပြန်ရောက်သွားပြီးနောက်မှာတောင် မေမေ့ဆီ ပစ္စည်းအထုပ်တွေ ပို့ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး တခါတရံ အဆက်အသွယ် လုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်တာကတော့ လုံးဝ ကွဲပြားခြားနားခဲ့ပါတယ်။

မေး။ ။ စောစောက ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒီနေ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လမ်းမတွေပေါ်မှာ တော်လှန်ရေးကို မြင်တွေ့နိုင်သေးသလား။

ဖြေ။ ။ ဟုတ်ကဲ့၊ မြင်တွေ့နိုင်ပါသေးတယ်။ အရင်တုန်းကလောက် မထင်ရှားချင် မထင်ရှားနိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံတဝန်းမှာ ကြီးမားတဲ့ ခုခံတွန်းလှန်မှုတွေ ရှိနေဆဲပါ။ ရန်ကုန်လို အချို့နေရာတွေမှာ အရာရာဟာ တော်တော်လေး ပုံမှန်ဖြစ်နေပုံရပါတယ်။ အဲဒီကို ရောက်ခဲ့ဖူးတဲ့ တခြား သတင်းထောက်တွေက အရာအားလုံးဟာ ထူးဆန်းစွာ ပုံမှန်ဖြစ်နေပုံရတယ်လို့ ကျနော့်ကို ပြောပြကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါ သေချာပေါက် မဟုတ်ပါဘူး။ အခြေအနေတွေကို ပြောင်းလဲဖို့ တတ်နိုင်သမျှ လုပ်ဆောင်နေကြတဲ့ လူပေါင်းများစွာ ရှိနေဆဲပါ။ သူတို့ဟာ မြေအောက်ကို ရောက်သွားကြတာကြောင့် အရင်ကလောက် မထင်ရှားတော့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

မေး။ ။ စစ်ကောင်စီဟာ ခင်ဗျား ကိုယ်တိုင် ဘယ်တော့မှ ရွေးချယ်မှာ မဟုတ်တဲ့ အခန်းကဏ္ဍတခုထဲကို အတင်းအကျပ် တွန်းပို့လိုက်တယ်လို့ ခံစားရပါသလား။

ဖြေ။ ။ ဟုတ်ပါတယ်။ ဒါမျိုး မဟုတ်ရင် ကျနော် ဒါကို လုပ်နေမှာ မဟုတ်ပါဘူး။

မေး။ ။ ဒါဆို ခင်ဗျား ဘာလုပ်နေမလဲ။

ဖြေ။ ။ ကျနော့် ကလေးတွေနဲ့ အချိန်ဖြုန်းပြီး အလုပ်လုပ်နေမှာပါ။ ကျနော်က လေ့ကျင့်ထားတဲ့ လက်သမားတယောက်ပါ။

မေး။ ။ ရှင့် ကလေးတွေကို သူတို့အဖွား ဘာဖြစ်နေသလဲဆိုတာနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ဘာတွေ ဖြစ်ပျက်နေသလဲဆိုတာကို ဘယ်လို ရှင်းပြပါသလဲ။

ဖြေ။ ။ ကျနော်တို့ ဒါကို ပြောဆိုနေတာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိပါပြီ၊ သူတို့လည်း အဲဒါကို အလိုက်သင့် လက်ခံခဲ့ကြပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဘာတွေ ဖြစ်ပျက်နေတယ်ဆိုတာ သူတို့ နားလည်ကြပါတယ်။ ကျနော်ကတော့ သူတို့ကို တတ်နိုင်သမျှ ကာကွယ်ပေးဖို့ ကြိုးစားနေတုန်းပါပဲ။ လူထုအာရုံစိုက်မှုအောက်မှာ ရှိနေရတာ မလွယ်ကူပါဘူး၊ အဲဒါတွေအားလုံးနဲ့ သူတို့ကို တတ်နိုင်သမျှ ဝေးဝေးမှာထားချင်ပါတယ်။

မေး။ ။ မိခင်ဖြစ်သူကို နောက်တကြိမ် ပြန်တွေ့ရလိမ့်မယ်လို့ ယုံကြည်ပါသလား။

ဖြေ။ ။ ဟုတ်ကဲ့၊ ယုံကြည်ပါတယ်။ မေမေဟာ အရင်ကလည်း လွတ်မြောက်ခဲ့ဖူးပြီး မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေဟာ ဘယ်အချိန်မဆို ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပါတယ်။ အကယ်၍ ခုခံတွန်းလှန်သူတွေအနေနဲ့ မဝေးတော့တဲ့ အနာဂတ်မှာ အောင်ပွဲ မရရှိသေးရင်တောင် မေမေ လွတ်မြောက်လာနိုင်ခြေ ရှိသေးတယ်လို့ ကျနော် ထင်ပါတယ်။

(ဤအင်တာဗျူးကို Seznam Zpravy တွင် ချက်ခ်ဘာသာဖြင့် ပထမဆုံး ဖော်ပြခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒန်နီယဲလာ ကူချက်ရိုဗာ (Daniela Kucerova) သည် အဆိုပါ သတင်းဌာန၏ နိုင်ငံတကာသတင်းဌာနခွဲ အယ်ဒီတာဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီ အင်္ဂလိပ်ပိုင်းပါ ‘They’re Definitely Afraid of Her’: Aung San Suu Kyi’s Son Speaks Out ကို ဘာသာပြန်သည်။)