မကြာသေးမီ သီတင်းပတ်များအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံသည် စာပေ၊ နိုင်ငံရေး၊ ဥပဒေနှင့် အနုပညာ နယ်ပယ် အသီးသီးမှ ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များကို တဦးပြီးတဦး နှုတ်ဆက်ခွဲခွာခဲ့ရသည်။ သူတို့ ကွယ်လွန်သွားခြင်းသည် သူတို့ဖြတ်သန်းခဲ့သော ခေတ်တခေတ်၏ နိဂုံးကို ညွှန်ပြနေသော်လည်း သူတို့ ချန်ထားရစ်ခဲ့သည့် အမွေအနှစ်များသည် တိုင်းပြည်၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များတွင် ဆက်လက် ရှင်ကျန်နေဦးမည်ဖြစ်သည်။

ဦးသော်ကောင်း

မြန်မာ့စာကြည့်တိုက် လောကတွင် ထိပ်တန်းပုဂ္ဂိုလ်တဦးဖြစ်သူ ဦးသော်ကောင်းသည် စာကြည့်တိုက် အဖွဲ့အစည်းများ ထူထောင်ရေးနှင့် ရှေးဟောင်း ပေပုရပိုက်များကို ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် ဘဝတခုလုံးကို ပေးဆပ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူသည် ဖူကူအိုကာ အာရှယဉ်ကျေးမှုဆု (Fukuoka Asian Culture Prize) ကို ရရှိခဲ့ပြီး ဗြိတိန် စာကြည့်တိုက်အသင်း၏ အမြင့်ဆုံး ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် မြှောက်စားခံခဲ့ရသူလည်း ဖြစ်သည်။

ဦးသော်ကောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး စာကြည့်တိုက်ပညာ မဟာဘွဲ့လွန် ဒီပလိုမာ သင်တန်းကို ဦးဆောင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် စာပေကို သုတေသနပြုသည့် ပြည်ပ ပညာရှင်များအကြား လေးစားကြည်ညိုမှု အများအပြားကို ရရှိခဲ့သည်။ စာကြည့်တိုက်များ ဗဟိုဌာနကို စနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲခဲ့မှုနှင့် စာကြည့်တိုက်မှူး မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာကို လမ်းပြလေ့ကျင့်ပေးခဲ့မှုတို့သည် သူ့ကို အမြဲ အမှတ်ရနေစေမည့် အမွေအနှစ်များ ဖြစ်သည်။

မောင်ဆွေသက်

ဒုတိယ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် သံအမတ်ကြီးဟောင်း မောင်ဆွေသက် (ဗိုလ်မှူး ညွန့်ဆွေ) သည် ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အသက် ၉၁ နှစ်အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

သူသည် စာရေးဆရာ အမည်ဖြင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာ့စစ်ခေါင်းဆောင်များ အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့ပြီး ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် စစ်ပွဲများအကြောင်း၊ ဘန်ကောက်မြို့တွင် သံအမတ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် နှစ်များအကြောင်း ကိုယ်တွေ့ မှတ်တမ်းများကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ရာ လူအများ ဖတ်ရှုခဲ့ကြသည်။ သူ၏ စာပေများသည် တိုင်းပြည်၏ စစ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး သမိုင်းကြောင်းများကို အထူး အမြင်သစ်များ ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ ကွယ်လွန်မှုအတွက် စစ်ဘက် ဆက်နွယ်သူများစွာက ဝမ်းနည်းကြောင်း သဝဏ်လွှာများ ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။

ဦးဇော်ဝင်း

ရှေ့နေ ဦးဇော်ဝင်းသည် ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဦးလွင်မြို့၌ အသက် ၆၇ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူသည် တောင်သူလယ်သမားများနှင့် အဖိနှိပ်ခံများဘက်မှ ကူညီ ခုခံကာကွယ်ပေးခဲ့သူအဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရားစီရင်ရေး အကျင့်ပျက်ခြစားမှုကို ပြင်းထန်စွာ တော်လှန်ဆန့်ကျင်ခဲ့သူအဖြစ်လည်းကောင်း အမှတ်ရကြသည်။ သူသည် ဩဂုတ်လ ၂၀၁၇ တွင် တရားသူကြီးအား ဖိနပ်ဖြင့် ပစ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ တွင် တရားရုံး ဆိုင်းဘုတ်ကို ဖိနပ်ဖြင့် ပစ်ပေါက်ကာ ရဲရင့်စွာ ဆန့်ကျင်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်မှုများကြောင့် ထောင်ဒဏ် ကျခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင်မှ ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ သို့သော် လွတ်လပ်မှုကို ခံစားရချိန် မကြာမီမှာပင် ကင်ဆာရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ရသည်။

ကိုင်ဇာ

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ချစ်ခင်အခံရဆုံး တေးသံရှင်များအနက် တဦးဖြစ်သူ ကိုင်ဇာသည် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အသက် ၆၅ နှစ်အရွယ်၌ အဆုတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သူ၏ ကျောင်းသားဘဝ အမှတ်တရ သီချင်းများ၊ အချစ်နှင့် လွမ်းမောဖွယ် တေးသီချင်းများသည် ပရိသတ်ကို ညှို့ယူဖမ်းစားခဲ့ပြီး ထာဝရ ကျော်ကြားမှုကို ရရှိစေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရမီပါသော အဆိုတော်တဦး သာမက ကျွမ်းကျင်သော ဂစ်တာသမားတဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ပရိသတ်များနှင့် ဂီတမျိုးဆက်သစ်များသည် သူ၏ ဈာပနသို့ လာရောက်ကာ ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူ၏ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် စစ်တပ်က ရေးဆွဲခဲ့သည့် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ထောက်ခံသည့် ဝါဒဖြန့်သီချင်း သီဆိုခဲ့မှုကြောင့် ဝေဖန်မှုအချို့၏ အရိပ်ထိုးခြင်းကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်။

မောင်မောင်ကျော်

၁၉၈၈ ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှု၏ ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်တဦးဖြစ်သူ မောင်မောင်ကျော်သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ နေထိုင်ရင်း ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၈၈ တနိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် အရေးတော်ပုံကြီး ဖြစ်ပွားလာစေရန် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည့် ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှု၏ ဗဟိုချက်မ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရသည်။ ဟောပြောမှု အရည်အချင်းကြောင့် တော်လှန်ရေး ရဲဘော်များက သူ့ကို “ဂျူနီယာ အောင်ဆန်း” သို့မဟုတ် “ဗိုလ်ချုပ်လေး” ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။

သူ၏ မူရင်းအမည်မှာ ကျော်စွာထွဋ် ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ကျဆုံးခဲ့သော ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် မောင်မောင်ကျော် ဟူသော အမည်ကို ယူခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင်မှာ လက်ဝဲနိုင်ငံရေးသမားနှင့် စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ မောင်မောင်နေဝင်း ဖြစ်ပြီး ဘကြီးမှာ ထင်ရှားသော ဟာသသရုပ်ဆောင် ဗေလုဝ ဖြစ်သည်။ သူသည် စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို တွန်းလှန်ရန် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်သို့ ပထမဆုံး ထွက်ခွာခဲ့သူများထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူ၏ “ကံ့ကော်မြေမှ ဒေါနမြေသို့” စာအုပ်သည် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား ဆန္ဒပြပွဲများမှသည် တောတွင်း ခုခံတွန်းလှန်မှုအထိ သူ၏ ခရီးစဉ်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိချိန်တွင် စစ်တပ်၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ လွတ်မြောက်လာပြီးနောက် အမေရိကန်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။

ဦးထွန်းရီ

ရှေးဟောင်း စာပေကျမ်းဂန်များကို ဖော်ထုတ် ထိန်းသိမ်းရန် ဘဝတစ်ခုလုံးကို ပေးဆပ်ခဲ့မှုကြောင့် ကြည်ညိုလေးစားခြင်း ခံရသည့် ပညာရှင်တဦးဖြစ်သူ ဦးထွန်းရီသည် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ အသက် ၉၃ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ အမျိုးသားစာပေ တသက်တာဆုရှင် ဖြစ်သူ သူသည် နှစ်ပေါင်း ၆၀ ကျော်တိုင်တိုင် ကာလရှည်ကြာ ပုန်းကွယ်ပျောက်ကွယ်နေခဲ့သည့် ရှေးဟောင်း မြန်မာစာပေများကို မပင်မပန်း ရှာဖွေ၊ စုဆောင်း၊ ထုတ်ဝေခဲ့သူဖြစ်သည်။

သူ၏ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် မေ့ပျောက်နေသော မူပိုင်ကျမ်းများကို ခေတ်သစ်သို့ ယူဆောင်ပေးခဲ့ပြီး အနာဂတ်မျိုးဆက်များအတွက် တည်တံ့စေခဲ့သည်။ အသက် ၉၀ ကျော်အထိပင် သူသည် မျိုးဆက်သစ်များကို အသိပညာများ မျှဝေခဲ့ပြီး ရှေးဟောင်း စာပေပညာရပ်ဆိုင်ရာ စိတ်ဝင်စားမှုကို အားပေးခဲ့သည်။ သူ၏ ကွယ်လွန်မှုကို မြန်မာစာပေ ချစ်မြတ်နိုးသူများနှင့် လေးစားကြည်ညိုသူများက နှစ်နှစ်ကာကာ ဝမ်းနည်းကြောင်း သဝဏ်လွှာများ ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။

ရဲမြလွင်

ဂျပန်စာပေများကို ဗမာစာဖတ်သူများထံ မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ဘာသာပြန်ဆရာ ရဲမြလွင် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။ သူသည် အသက် ၇၇ နှစ်အရွယ်တွင် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးမှုကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားစာပေ ဘာသာပြန်ဆုကို ဆွတ်ခူးခဲ့သော ရဲမြလွင်သည် ဂျပန်ဘာသာစကား ပညာရေးသို့ မပြောင်းရွှေ့မီ အထက်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် ဘဝကို စတင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။

၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သူသည် ဂျပန်စာအုပ်များကို ဗမာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး မြန်မာစာဖတ်သူများအတွက် ပြည်ပ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို လေ့လာနိုင်မည့် ပြတင်းပေါက်များကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ သူသည် ဟာရုကိ မူရာကာမိ (Haruki Murakami) ၏ စာပေများကို မြန်မာပရိသတ်ထံ ပထမဆုံး မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူများထဲတွင် ပါဝင်သည်။

သူ၏ ဘာသာပြန်ဆိုမှုများသည် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကွာဟချက်များကို ပေါင်းကူးပေးခဲ့ပြီး သေချာတိကျမှုနှင့် အနုပညာမြောက်မှုတို့ကြောင့် ကျယ်ပြန့်စွာ လေးစားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

(ဧရာဝတီ အင်္ဂလိပ်ပိုင်းပါ End of an Era: The Towering Figures Who Left Us in Recent Weeks ကို ဘာသာပြန်သည်။)