၂၀၀၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လဟာ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် အကြီးမားဆုံးသော ပြည်လုံးကျွတ် ၈ လေးလုံး ဒီမိုကရေစီ လူထုအုံကြွမှုကြီး ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ၂၅ နှစ်ပြည့် ငွေရတုကာလ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့အချိန်မှာတော့ သမိုင်းတရားခံ ဖြစ်ခဲ့သူအများစုလည်း မရှိတော့သလို အဲဒီကာလကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးအုပ်စုတွေ၊ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ဖို့ဆုံးဖြတ်ခဲ့သူတွေနဲ့ လက်ရှိ အစိုးရတို့ အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ရေး လမ်းပေါ် စပြီး လျှောက်နေတဲ့ ကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
၈ လေးလုံး အရေးတော်ပုံကြီးက ချန်ထားရစ်တဲ့ ခါးသီးမှုတွေ၊ အတွေ့အကြုံတွေကတော့ လတ်ဆတ်နေဆဲပါ။ ဒါပေမယ့် သမိုင်းတရားခံလို့ သတ်မှတ်ခံရသူတွေကတော့ ၈ လေးလုံး ဖိနှိပ်ဖြိုခွင်းမှုတွေ၊ သွေးစွန်းမှုတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ တယောက်ကိုတယောက် ပုံချခဲ့ကြပါတယ်။ သမိုင်းကို ဖျောက်ဖျက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ကြပါတယ်။ ပြောရရင် အမှန်တရား ဖော်ထုတ်ရေးနဲ့ အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ရေး (Truth and reconciliation) မှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဖြစ်စဉ်က အမှန်တရားဖော်ထုတ်ရေး မဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပေမယ့် ၂၅ နှစ်အကြာမှတော့ အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ရေးကိုတော့ တရွေ့ရွေ့ ချဉ်းကပ်လာတယ်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့ ဖေဖော်ဝါရီလတုန်းက မြန်မာနိုင်ငံကို ပထမဆုံးအကြိမ် ခရီးစဉ်အဖြစ် လာရောက် ခဲ့တဲ့ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံမှ ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဗဲလ်ဆုရှင် ဘုန်းတော်ကြီး ဒက်စမွန်တူးတူးက သူ့အတွေ့အကြုံနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး အမှန်တရား ဖော်ထုတ်ရေးနဲ့ အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ရေး (Truth and reconciliation) ကို ပြောခဲ့ပါတယ်။
အသားအရောင်ခွဲခြားမှု ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ တောင်အာဖရိက နိုင်ငံမှာ လူဖြူအစိုးရဘက်ကရော လူမည်း အတိုက်အခံဘက်ကပါ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ လူဖြူ လူမည်း ခွဲခြားမှု ရပ်တန့်နိုင်ဖို့ ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှာ “အမျိုးသားညီညွတ်ရေးနှင့် ရင်ကြားစေ့ရေး မြှင့်တင်မှု ဥပဒေ” အရ အမှန်တရား ဖော်ထုတ်ရေးနှင့် ပြန်လည်ရင်ကြားစေ့ရေး ကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ ကော်မတီမှာ ဘုန်းတော်ကြီး ဒက်စမွန်တူးတူးက ဥက္ကဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပါတယ်။
လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှု ကျူးလွန်သူများနဲ့ ခံစားခဲ့ရသူတွေကို ကော်မတီက ဖိတ်ခေါ်ပြီး အဖြစ်အပျက်တွေကို ကြားနာကာ မှတ်တမ်းပြုခဲ့ပါတယ်။ ကြားနာစစ်ဆေးပြီးနောက် ရာဇဝတ်မှုတွေကို နိုင်ငံရေး ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ပြုလုပ်ခဲ့တယ်လို့ ယုံကြည်ရရင် ကျူးလွန်ခဲ့သူကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးဖို့ တရားရုံးတွေကို ကော်မတီက ဆော်သြခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီအခါမှာလည်း အရပ်ဖက်ကနဲ့ ရာထူးငယ်သူတွေကသာ လာရောက်ဝန်ခံကြပြီး စစ်တပ်ဘက်ကနဲ့ ရာထူးကြီးသူတွေက ဝန်ခံမှု မရှိခဲ့ကြောင်းကိုလည်း ဘုန်းတော်ကြီး ဒက်စမွန်မွန် တူးတူးက ပြောပြခဲ့ပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံမှာ နှစ်ရှည်လများ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခံခဲ့ရပြီး ပြန်လည် လွတ်မြောက်လာသူတွေ၊ ဘဝပျက်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများရဲ့ မိသားစုဝင်တွေ၊ ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးစဉ် သေဆုံးခဲ့သူတွေရဲ့ မိသားစုတွေအတွက် ပြန်လည် ထူထောင်ရေး၊ စိတ်ဒဏ်ရာတွေ ပြေလျော့ရေး ဆောင်ရွက်ပေးရေးနည်းတူ “အမှန်တရား ဖော်ထုတ်ရေးနဲ့ အမျိုးသား ရင်ကြားစေ့ရေး” ကိုလည်း တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေ၊ အတိုက်အခံတွေက အစဉ်တစိုက် ပြောဆိုလာခဲ့ကြပေမယ့် အရာမထင်သေးပါဘူး။
၈ လေးလုံး အရေးတော်ပုံကြီးနည်းတူ ဆယ်စုနှစ်နဲ့ ချီကြာခဲ့တဲ့ စစ်အာဏာရှင်လက်ထက် တလျှောက်လုံး ဖိနှိပ်ခဲ့မှုတွေ၊ ချိုးဖောက်ခဲ့မှုတွေ၊ သွေးစွန်းခဲ့တဲ့ ၂၀၀၇ ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေးတွေအတွက်လည်း “အမှန်တရား ဖော်ထုတ်ရေးနဲ့ အမျိုးသား ရင်ကြားစေ့ရေး” က လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။
-“အမှန်တရား ဖော်ထုတ်ရေးနဲ့ အမျိုးသား ရင်ကြားစေ့ရေး” အတွက် တောင်အာဖရိကနဲ့ ဒီမိုကရေစီ တည်ဆောက်ကြတဲ့ နိုင်ငံတွေကနေ ဘာတွေ လေ့လာသင့်သလဲ …
-“အမှန်တရား ဖော်ထုတ်ရေးနဲ့ အမျိုးသား ရင်ကြားစေ့ရေး” ကို မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဘယ်လို ဖော်ဆောင်သင့်သလဲ …
-ဒါ အကောင်အထည် ပေါ်ဖို့ ဘယ်အဖွဲ့အစည်းတွေက ကမကထ ပြုသင့်ပါသလဲ …
-“အမှန်တရား ဖော်ထုတ်ရေးနဲ့ အမျိုးသား ရင်ကြားစေ့ရေး” ကို ဘယ်လို နားလည်ထားကြသလဲ …
-လက်စားချေရေး မဟုတ်တဲ့ အမှန်တရားဖော်ထုတ်ရေး၊ စိတ်ဒဏ်ရာနဲ့ သမိုင်းဒဏ်ရာတွေကို ကုစားဖို့အတွက် ကျူးလွန်ခဲ့သူတွေက ဘယ်လို တာဝန်ယူသင့်သလဲ …
-အမှန်တရား ဖော်ထုတ်ရေး မပါတဲ့ အမျိုးသား ရင်ကြားစေ့ရေးဟာ ဘယ်လောက်အထိ ခရီးရောက်နိုင်မလဲ …
စတာတွေကို ဒီတပတ်ဖိုရမ်မှာ ဆွေးနွေးဖို့ ဖိတ်ခေါ်ပါတယ်။
