မြစေတီ ကျောက်စာဟု လူအများသိသော ကျန်စစ်သားမင်းကြီး၏ သားတော် ရာဇကုမာရ် မင်းသား ရေးထိုးခဲ့သည့် ပုဂံခေတ် ကျောက်စာကို ကမ္ဘာ့ အမွေအနှစ် မှတ်တမ်း စာရင်း (Memory of The World Register) သွင်းရန် ဆောင်ရွက်မည် ဟု သိရသည်။
ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ သိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ (UNESCO) အသိအမှတ်ပြု ကမ္ဘာ့ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ် စာရင်းဝင် ဖြစ်ရေး အတွက် လာမည့် မတ်လ အတွင်း လျှောက်ထားရန် ယနေ့ ကျင်းပသည့် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုကော်မတီ အစည်း အဝေးက ဆုံးဖြတ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနမှ အရာရှိတဦးက “မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်နဲ့ မြန်မာစာပေ အရေးအသားကို ကမ္ဘာက အလေးထားစေဖို့ လျှောက်ထားတာပါ”ဟု ဆိုသည်။
ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည့် ပါဠိ၊ မွန်၊ မြန်မာ၊ ပျူ ဘာသာလေးမျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသော မြစေတီ ကျောက်စာ သည် မြန်မာ့ သမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစာပေ များနှင့် ပတ်သက်ပြီး အထူးအရေးပါသည့် အထောက်အထား တခု ဖြစ်သည်။
ပုဂံမြို့တောင်ဘက် မြင်းကပါရွာရှိ မြစေတီ ဘုရားအနီး တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ မြစေတီ ကျောက်စာဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ မြစေတီ ကျောက်စာကို ဂူပြောက်ကြီး ကျောက်စာ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
မြစေတီ ကျောက်စာတိုင် ၂ ခုရှိသည်။ ပုဂံပြတိုက်တွင် တခု ရှိ၍ မြစေတီ ဘုရား ရင်ပြင်ပေါ်တွင် စိုက်ထူထားသော ကျောက်စာ တိုင် တခုတို့ ဖြစ်သည်။
ပုဂံပြတိုက်ရှိ ကျောက်စာတိုင်မှာ အမြင့် ၅ ပေ ၁၁ လက်မ ရှိ၍ လေးဘက် မျက်နှာပြင် အကျယ်ညီသည်။ စာမျက်နှာ အမြင့် ၃ ပေ ၆ လက်မ၊ အကျယ် ၁ ပေ ၂ လက်မ ခန့်ရှိပြီး ပါဠိဘာသာဖြင့် ၄၁ ကြောင်း၊ မြန်မာစာဖြင့် ၃၉ ကြောင်း၊ မွန်စာဖြင့် ၃၃ ကြောင်း၊ ပျူစာဖြင့် ၂၆ ကြောင်း ရေးထိုး ထားသည်။ ယင်း ကျောက်စာတိုင်ကို အစိုးရ တွဲဖက်ကျောက်စာဝန် ပါဠိ ပါမောက္ခ ဂျာမန် ပညာရှင် ဒေါက်တာ ဖိုရှမ်းမား ဆိုသူက စတင် ၍ မြစေတီ ခြေရင်း၌ ကပ်လျက်တွေ့ရှိရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
မြစေတီ ရင်ပြင်ပေါ်ရှိ ကျောက်စာတိုင်မှာ မတ်ရပ် လေးထောင့် ကျောက်တိုင် ဖြစ်ပြီး ကျောက်စာ မျက်နှာပြင် နှစ်ဘက်သည် ပိုမို ကျယ်ပြန့်သည်။ ကျန် ၂ ဘက်မှာ ကျဉ်းသည်။ အကျယ်ဘက် ၂ ဘက်သည် ၁ ပေ ၈ လက်မခန့်ရှိပြီး အကျဉ်းဘက်၌ ၁၀ လက်မခွဲမှ ၁၂ လက်မ အထိရှိကြောင်း၊ အကျယ် မျက်နှာပြင်ဘက်၌ စာမျက်နှာပြင် အမြင့် ၄ ပေ ၄ လက်မခန့်ရှိပြီး ၁ ပေ ၇ လက်မခွဲ အကျယ်ရှိကြောင်း၊ ပါဠိ စာကြောင်းရေ ၄၀ ၊ မြန်မာစာကြောင်းရေ ၃၄ ၊ မွန် စာကြောင်းရေ ၄၆ နှင့် ပျူ စာကြောင်းရေ ၂၉ ရှိကြောင်း မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။
မြစေတီ ရင်ပြင်ပေါ်ရှိ ကျောက်စာတိုင်မှာ ဂူပြောက်ကြီးဘုရား လိုဏ်ဂူ အတွင်း၌ သုံးပိုင်း ကျိုးပြတ် နေသည်ကို စတင်တွေ့ရှိရခြင်း ဖြစ်သည်ဟုလည်း မှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။
ကျန်စစ်သားမင်း နတ်ရွာစံပြီး တနှစ်ခန့်အကြာ သက္ကရာဇ် ၄၇၅ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးသည်ဟု ယူဆရသည့် အဆိုပါ ကျောက်စာတွင် သားတော်ဖြစ်သူ ရာဇကုမာရ် မင်းသားသည် ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို မရရှိခဲ့သော်လည်း မိဘဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရည်စူးသည့် သားကောင်း ရတနာဖြစ်ကြောင်း ရေးထိုးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
မြစေတီ ကျောက်စာကို လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ ဒေါက်တာ ဘလက်ဒင်က အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခ ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင်က မွန်ဘာသာမှ မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
မြစေတီ ကျောက်စာသာ ကမ္ဘာ့ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်အဖြစ် UNESCO က အသိအမှတ် ပြုခဲ့လျှင် မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တခု ဒုတိယ အကြိမ် အသိအမှတ်ပြုခံရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ပြီးခဲ့သည့်နှစ်အတွင်းကလည်း မန္တလေးမြို့ စန္ဒာမုနိဘုရားအတွင်းရှိ “ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး စာအုပ်” ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သည့် ၁၅၃ နှစ် သက်တမ်းရှိ ကုသိုလ်တော် ပိဋကတ် ကျောက်စာများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာ့ အမွေအနှစ် မှတ်တမ်း စာရင်းဝင် အဖြစ် UNESCO က ပထမဆုံး အကြိမ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
ပုဂံခေတ်နှင့်ပတ်သက်လျှင် မြစေတီကျောက်စာကို အစောဆုံးဟု ယူဆကြသော်လည်း မကြာသေးမီက မြစ်သားမြို့နယ်၌ စောလူး မင်း ကျောက်စာဟု ယူဆသည့် ကျောက်စာတချပ် ထပ်မံတွေ့ရှိရသည့်အတွက် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်း သုတေသန ဌာန (Archaeological Survey of India)၏ အကူအညီဖြင့် စစ်ဆေးလျက် ရှိသည်။
