ဝီဂါ မွတ်ဆလင်တွေကို တရုတ်နှိပ်ကွပ်ရခြင်း အကြောင်း

တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ဇင်ကျန်း Xinjiang ပြည်နယ်မှ မွတ်ဆလင် အများစုဖြစ်သည့် လူနည်းစု ဝီဂါ Uighur လူမျိုးများသည် ကမာ္ဘပေါ်တွင် စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဖိနှိပ်မှု အများဆုံးပြည်နယ်များထဲမှ တခုတွင် နေထိုင်နေကြရသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသည်ကို ရှင်းလင်းရာတွင် ဤမြေပုံက အထောက်အကူပေးပါလိမ့်မည်။

ဇင်ကျန်းမှ ပြည်သူများသည် သောင်းနှင့်ချီသော မျက်နှာမှတ်သားသည့် ကင်မရာများနှင့် သူတို့၏ ဖုန်းများအတွင်းရှိ စောင့်ကြည့်ရေး အပလီကေးရှင်းများ၏ စောင့်ကြပ်ခြင်းကို ခံနေရသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသူများ သည် ပြည်သူများကို ရုပ်ပိုင်းအရရော စိတ်အပိုင်းအရပါ နှိပ်စက်နေသည့် ထိန်းသိမ်းရေး စခန်းတွင် ပိတ်ထားခြင်းခံနေကြရသည်။

တရုတ်အစိုးရက အကြမ်းဖက်မှုအတွက် ဝီဂါများကို နှစ်ပေါင်းများစွာ အပြစ်တင်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က အာရှအလယ်ပိုင်းသို့ အစ္စလမ်မစ် အကြမ်းဖက်ဝါဒကို တင်သွင်းနေသည်ဟု ပြောသည်။

သို့သော်လည်း ဇင်ကျန်း ပြည်နယ်မှ ဝီဂါ လူမျိုးများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဖိနှိပ်ရန် တရုတ်အစိုးရက ဆန္ဒရှိနေရခြင်းတွင် နောက်ထပ် အကြောင်းပြချက်ရှိပါသည်။ ထိုဒေသသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လူသိများသော ကုန်သွယ်ရေး စီမံကိန်းဖြစ်သည့် ခေတ်သစ်ပိုးလမ်းမ စီမံကိန်း(BRI) မှ အရေးပါဆုံးသော အစိတ်အပိုင်းအချို့ တည်ရှိရာဒေသဖြစ်သည်။

၂၀၁၄ ခုနှစ် စဆောက်သော တရုတ်-ကာဇက်စတန် ကုန်သွယ်ရေးစခန်း

၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် စတင်သက်ရောက်ခဲ့သော BRI က ဘေဂျင်းကို ကမာ္ဘတလွှားမှ နိုင်ငံ ၇၀ ခန့်နှင့် ရထားလမ်းများ၊ ဓာတ်ငွေ့ ပိုက်လိုင်းများ၊ ရေလမ်းကြောင်းများနှင့် အခြားသော အခြေခံအဆောက်အဦး စီမံကိန်းများမှတဆင့် ချိတ်ဆက်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် သဘောအကျဆုံး စီမံကိန်းနှင့် ၎င်း၏ နိုင်ငံရေးအမွေအနှစ်မှ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် BRI ကို မြင်ကြသည်။

အထက်တွင် ဖော်ပြထားသောမြေပုံက BRI ၏ အမျိုးမျိုးသော အခြေခံအဆောက်အဦး စီမံကိန်းများ တလျှောက်တွင် ဇင်ကျန်း၏ အနေအထားကို ပြသနေသည်။

ဇင်ကျန်းကို နှိပ်ကွပ်ရန် ဒေါ်လာ ထရီလီယံချီ တန်သည့် အကြောင်းပြချက်

၎င်းက ပိုးလမ်းမ စီးပွားရေးပတ်လမ်းဟု ပေါင်းရုံး၍ ခေါ်သည့် ကုန်းလမ်းကြောင်း ၆ ခု နှင့် ရေကြောင်းပိုးလမ်းမဖြစ်သည့် ရေလမ်းကြောင်းတခုက ပိုင်းခြားထားသည်။ မြေပုံတွင် ဖော်ပြထားသည့် အတိုင်းဆိုလျှင် ဇင်ကျန်းက ပိုးလမ်းမ စီးပွားရေးပတ်လမ်း တလျှောက်မှ စီမံကိန်း အများအပြား တည်ရှိသောနေရာဖြစ်သည်။

တရုတ်နိုင်ငံက စီမံကိန်းတွင် ဒေါ်လာ ၁ ထရီလီယံမှ ၈ ထရီလီယံအတွင်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ရှိနေသည်ဟု Center for Strategic and International Studies က ဆိုသည်။

တရုတ်နှင့် BRI တလျှောက် နိုင်ငံများကြားမှ ကုန်ပစ္စည်းများ ကုန်သွယ်ရေးက ၂၀၁၈ ခုနှစ် တနှစ်တည်းအတွင်းမှာပင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၃ ထရီလီယံရှိသည်ဟု တရုတ် ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို ကိုးကား၍ အစိုးရပိုင် ဆင်ဟွာသတင်းဌာနက ပြောသည်။

တရုတ်နိုင်ငံက BRI စီမံကိန်းများအပေါ် အလေးထားမှုတိုးလာခြင်းက ဇင်ကျန်းတွင် တရုတ်အစိုးရ၏ ဖိနှိပ်ဖြိုခွဲမှုများနှင့် တိုက်ဆိုင်နေသည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူများက ထောက်ပြသည်။

ဝီဂါ ခွဲထွက်ရေးသမား အများအပြားက တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ဖြစ်လာရန် တရုတ်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာ၍ အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် ဆီးရီးယားကဲ့သို့သော နေရာများသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည့်အတွက် တရုတ်အစိုးရက ဝီဂါ စစ်သွေးကြွများကို အကြမ်းဖက်သမားများဖြစ်သည်၊ နိုင်ငံအတွင်းတွင် အကြမ်းဖက်မှုများကို လှုံ့ဆော်ပေးနေသည်ဟု အနည်းဆုံး ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်း လောက်မှစ၍ စွပ်စွဲခဲ့သည်။

ဇင်ကျန်းပြည်နယ် ကတ်ရှ်ဂါမြို့နေ ဝီဂါအမျိုးသမီးနှင့် ကလေးငယ်

သို့သော်လည်း ၎င်း၏ ဖိနှိပ်သော လှုပ်ရှားမှုများက ပြီးခဲ့သည့် ၂ နှစ်လောက်ကမှ ကွန်မြူနစ်ပါတီ အတွင်းရေးမှူး တဦး ဖြစ်သည့် Chen Quanguo ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူက တိဘက်တွင် ပြင်းထန်သော စောင့်ကြည့် ထိန်းချုပ်ရေး အစီအစဉ်တခုကို ပုံစံချခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။

ဇင်ကျန်းမှ သာမန်ပြည်သူများသည် သူတို့၏ နာရီများကို ကွဲပြားသည့် အချိန်ဇုန်တခုတွင် ထားရှိခြင်း သို့မဟုတ် အခြား တိုင်းပြည်မှလူများနှင့် (သူတို့၏ ဆွေမျိုးသားချင်းများဖြစ်နေလျှင်ပင်) ဆက်သွယ်ခြင်း ကဲ့သို့သော မရေမရာ အကြောင်းပြချက်များအတွက် ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများတွင် ထိန်းသိမ်းခံရခြင်းများ သို့မဟုတ် ပျောက်ဆုံးသွားရခြင်းနှင့် ကြုံတွေ့နေကြရသည်။

အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဗာဂျီးနီးယား Virginia မှ ဝီဂါအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတဦး ဖြစ်သည့် Rushan Abbas က “အားလုံးက ရှီကျင့်ဖျင်ရဲ့ အမှတ်တံဆိပ် စီမံကိန်း ဖြစ်တဲ့ BRI နဲ့ ဆိုင်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဝီဂါ မြေက ရှီကျင့်ဖျင်ရဲ့ အမှတ်တံဆိပ် စီမံကိန်းက အရေးအပါဆုံးတွေရဲ့ အချက်အချာနေရာမှာ ရှိနေလို့ပါ ” ဟု ပြောသည်။

Rushan Abbas သည် ဝီဂါများကို နှုတ်ပိတ်ရန် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အားထုတ်မှုကြောင့် နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ ရောက်ရှိလာသော ဝီဂါလူမျိုး အများအပြားထဲမှ တဦးဖြစ်ပါသည်။ Rushan Abbas က ဝါရှင်တန်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လူ့အခွင့်အရေး မှတ်တမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေဖန်ပြောဆိုခဲ့ပြီး ၆ ရက်ကြာသည့်အချိန်တွင် သူ၏ ညီမနှင့် အဒေါ်ဖြစ်သူတို့မှာ ဇင်ကျန်းမြို့ များမှ ပျောက်ဆုံးသွားကြသည်။ သူ့ မိသားစု ပျောက်ဆုံးသွားခြင်းသည် သူ၏ တက်ကြွလှုပ်ရှားမှုများ၏ တိုက်ရိုက်အကျိုးဆက် ဖြစ်သည်ဟု Rushan Abbas က ယုံကြည်ထားသည်။

တရုတ်လူနည်းစု မူဝါဒဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူ ပညာရှင်တယောက်ဖြစ်သော Adrian Zenz က ဇင်ကျန်း၏ အခန်းကဏ္ဍသည် BRI နှင့် အတူ ကြီးမားစွာ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပြင်းပြသောဆန္ဒများက ဇင်ကျန်းကို စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၏ ဗဟိုချက် ဒေသတခု အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်ဟု The New York Times သို့ ယခုနှစ် အစောပိုင်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ဇင်ကျန်းမှ ကြည့်ချင်ပွဲ

ဇင်ကျန်းနှင့် ပတ်သက်၍ BRI တွင် ပါဝင်သည့် နိုင်ငံများက ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်း မရှိစေရေး သေချာစေရန် တရုတ် အစိုးရက နောက်ထပ်အားထုတ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာမှ စတင်၍ တရုတ်အာဏာပိုင်များက အနည်းဆုံး နိုင်ငံ ၁၆ ခု (အများစုမှာ BRI တွင် ပါဝင်နေကြသော ကာဇစ်စတန်၊ တာဂျစ်ကစ္စန် နှင့် ပါကစ္စတန် တို့ကဲ့သိုသော အနီးပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံများ) မှ ဂျာနယ်လစ်များနှင့် သံတမန်များကို ဇင်ကျန်းမှ ပညာပေးစခန်းများသို့ သွားရောက်မည့် ထိန်းချုပ်မှု အလွန်များသော ခရီးစဉ် များအတွက် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။

ဝီဂါအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတဦး ဖြစ်သည့် Rushan Abbas (ယာ)နှင့် သူ၏ညီမ Gulshan Abbas (ဝဲ)၊ Gulshan Abbas သည် ပျောက်ဆုံးနေသည်။

ဒေသတွင်းတွင် သူတို့အတွက် ဖုံးကွယ်စရာ ဘာမှ မရှိကြောင်း သက်သေပြရန် တရုတ်နိုင်ငံက ခရီးစဉ်များကို စီစဉ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ စခန်းများကို သူတို့က (ဒေသခံများ၏) ဘဝအောင်မြင်တိုးတက်ရေးကို လုပ်ပေးမည့် အခမဲ့ အသက်မွေးပညာ သင်တန်းများဟု နားဝင်သာအောင် ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုံးခဲ့ကြသည်။

စာနယ်ဇင်း ခရီးစဉ်မှ ကို့ယို့ကားယား ဓာတ်ပုံများထဲတွင် ဝီဂါလူမျိုး အမျိုးသား အမျိုးသမီးများက စာသင်ခန်းများ အတွင်း အကနှင့် ဂီတ တင်ဆက်နေမှုများ၊ အပ်ချုပ်စက်များ မောင်းနှင်နေခြင်းနှင့် ပြဌာန်းစာအုပ်တခုတွင် ပါဝင်သည့် တရုတ် ထောက်ခံရေး သီချင်းများမှ စကားလုံးများကို လေ့လာသင်ယူနေခြင်းများကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။

ဖေဖော်ဝါရီလ နှောင်းပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံက ပါကစ္စတန်၊ ဗင်နီဇွဲလား၊ ကျူးဘား၊ အီဂျစ်၊ ကမော္ဘဒီးယား ၊ ရုရှား၊ ဆီနီဂေါ နှင့် ဘဲလားရပ်စ် နိုင်ငံများမှ သံတမန်များအတွက် နောက်ထပ်ခရီးစဉ်တခုကို စီစဉ်နေခဲ့သည်ဟု ရိုက်တာ သတင်းဌာနက ဆိုသည်။

သို့သော်လည်း ကုလသမဂ္ဂမှ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ထိုဒေသတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ရရန် ကြိုးစားနေခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပါ။ Human Rights Watch ကဲ့သို့သော အဖွဲ့များမှ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများကို ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ခြင်း မရှိပါ။

ဂျာနယ်လစ်များနှင့် သံတမန်များကို ခေါ်ပြသော ခရီးစဉ်တွင် တွေ့ရသော ဝီဂါများ

Human Rights Watch မှ တရုတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာ Sophie Richardson က “တရုတ်အစိုးရက သံတမန်တွေကို ခေါ်ပြတဲ့ ပွဲတွေ လုပ်တဲ့နေရာမှာ သမိုင်းကြောင်းရှည်ကြီး ရှိပါတယ်။ သံတမန်တွေ သွားရောက်လည်ပတ်တာကို ယုံကြည် လက်ခံနိုင်လောက်တဲ့ အမှီအခိုကင်းတဲ့ လေ့လာအကဲဖြတ်မှုတခုနဲ့ အစားထိုးလို့ မရပါဘူး” ဟု ဇန်နဝါရီလ အတွင်းတွင် ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း ပြပွဲ ခရီးစဉ်များက အဆိုပါ နိုင်ငံအချို့ အတွက် အလုပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။

တရုတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပါကစ္စတန်သံရုံးမှ တာဝန်ခံ Mumtaz Zahra Baloch က “ကျနော်တို့ရဲ့ ခရီးစဉ်က ဒီဒေသနဲ့ ပတ် သက်လို့ ကျနော့်ရဲ့ အမြင်ကို ပိုမိုခိုင်မာ အားကောင်းစေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနေရာမှာ စုံလင်တဲ့ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ စုံလင်တဲ့ လူမျိုး ရေး စရိုက်လက္ခဏာတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒါက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ပြည်နယ်တွေ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အတွက် အရေး ကြီးပါတယ်။ BRI စီမံကိန်းရဲ့ အောက်မှာ ဒေသတွင်း ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါတဲ့ ဆုံချက်တခု ဖြစ်ပါတယ် ” ဟု တရုတ် အစိုးရပိုင် Global Times သတင်းစာသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒါကြောင့် ဇင်ကျန်းက BRI စီမံကိန်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်ဖို့ အဆင်သင့်ဖြစ်နေပါပြီ”

(Business Insider မှ This map shows a trillion-dollar reason why China is oppressing more than a million Muslims ကို ဆီလျော်အောင် ဘာသာပြန်ဆိုသည်။)

You may also like these stories:

တရုတ်စီမံကိန်းကြီးများကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူမှုထိခိုက်မှုများ စိုးရိမ်ရ

မြန်မာပြည် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူဆောင်ရွက်ချက်များ

ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး နှေးကွေးမှု ထိုင်းကို ထိပြီ

Your Thoughts …