ဟနဂိုယိုမိ (Hanagoyomi)
ပန်းမရှိတဲ့ ဆောင်းအခါမှာ မင်းတို့ အိကေဗန (Ikebana) ဘယ်လို လုပ်သလဲလို့ မကြာမီက ကာလီဖိုနိယ (California) ကို ကျနော် သွားပြီး ပြပွဲတခု လုပ်တဲ့အခါ အမေးခံရပါတယ်။
နွေဦးမှာမှ ပန်းတွေ ပွင့်တယ်လို့ လူတိုင်းက ဆွဲယူ မှတ်သားထားကြတယ်။ ဒါ့အပြင် ပန်းတွေ မပွင့်သေးဘူး ဆိုရင်လည်း ပန်းအလှပြပွဲ လုပ်လို့ မဖြစ်ဘူးလို့ ထင်ကြတယ်။
တကယ်တော့ အဲဒီ နှစ်ချက်စလုံးဟာ မှားတယ်။
ပထမ အချက်က ကျနော် ဂျပန်မှာ အိကေဗန ပညာကို စပြီး သင်ယူတဲ့ အခါကပဲ ပန်းပွင့်တွေထက် သစ်ကိုင်း၊ သစ်ရွက်နဲ့ မြက်မျိုးစုံ ဒီပညာအတွက် ပိုပြီး အရာရောက်တယ်လို့ သိလာရပါတယ်။
အခုအခါမှာတော့ အပင်၊ အသီး၊ အပွင့်တွေ နေရာမှာ စိတ်ကြိုက်ကို လိုက်ပြီး သတ္တု၊ ဖန်၊ မှန်၊ ကြွေ၊ ကြွေရည်သုတ် တွေကို တပြောင်းတလဲ သုံးနေကြပါသေးတယ်။
ဒုတိယ အချက်ကတော့ ပန်းမှန်သမျှ နွေဦးမှာ ပွင့်တယ်လို့ မထင်လေနဲ့၊ အဲဒီလို ပြောလို့ တခြား ရာသီကိုလည်း ပြောင်းပြီး မမှတ်လေနဲ့ လို့ ပြောချင်ပါတယ်။
တမျိုးပြောင်းပြီး ပြောရရင် နာစစ်စပ် (Narciccus) ပန်းဟာ ဂျပန် ဆောင်းအခါ အေးပြီးခဲမာနေတဲ့ မြေထဲက ထိုးထွက်လာတာ မြင်ဖူးကြမှာပါ။
ဒီလိုပဲ ရဲရဲနီတဲ့ ကမဲလိယ (Camelia) ပန်းကလည်း စိမ်းစိမ်းစိုတဲ့ အရွက်နဲ့ နှင်းဖွေးဖွေးထဲမှာ လှနေတယ်။ (နွေဦး မဟုတ်တဲ့ အချိန်တွေမှာ) ပွင့်နေကြတဲ့ ကွင့်စ် (Quince)၊ အကေစီယ (Acacia)၊ ပိုင်း (Pines) နဲ့ စီဒါ (Cedar) တွေကိုတောင် ထည့်ပြောဖို့ လိုမယ် မထင်ပါ။
အခုလို သူ့လ၊ သူ့အခါ နဲ့ သူ့ပန်း နှစ်ပတ်လည်အောင် ရှိနေတဲ့ ဂျပန်မှာ ပန်းနာမည် ပြောရင် ဘယ်လရယ်လို့ သိနိုင်နေပြီ။
ဟနဂိုယိုမိ (Hanagoyomi) ဆိုတာ ပန်းပြက္ခဒိန် (Flower calendar) ကို ခေါ်ပါတယ်။
ပန်းပွင့်ချိန်နဲ့ ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ချိန်၊ ရိတ်သိမ်းချိန် တွဲပြီးမှတ်တဲ့ ပညာဟာ ၁၇ ရာစု အတွင်းကပဲ တရုတ်ဆီက ရခဲ့ကြတယ်။
ရာသီ ပြောင်းတဲ့အခါ နွယ်မြက် သစ်ပင် ပြောင်းလဲပုံကို ဂျပန် ရိုးရာ ဓလေ့တွေမှာ ထည့်ပြီး ပြောနေကြတာကို ထောက်တော့ ရာသီပြောင်းတော့မယ် ဆိုတာ သစ်ပင်က အထင်အရှား အချက်ပြနေပုံကို ဂျပန်တွေက ရှေးပဝေသဏီကပဲ သတိထားခဲ့ကြတယ်လို့ ပြောနိုင်ပါတယ်။
တောင်သူ ပြက္ခဒိန် (Farmer Almanac) အရ ချယ်ရီ (Cherry) ပန်းပွင့်ရင် နွေဦးဟင်းပင်တွေ (Spring Vegetables) စိုက်ကြလို့ နှိုးဆော်နေပြီ။ (ဂျပန် နေကြာ) ဥနိဟန (Unehana) ပွင့်ရင် ပျိုးနုတ် ကောက်စိုက် လုပ်ကြဖို့ အချိန်တန်ပြီလို့ သိနေကြပြီ။ နှစ်ပတ်လည်သွားအောင် ဒီလို တွဲပြီး ပြောစရာတွေ ရှိပါတယ်။
ခုခေတ်မှာ ဖန်အိမ် (Greenhouse) နဲ့ သစ်ပင်တွေ အတွက် မလိုအပ်တဲ့ နှင်းတွေ၊ မိုးတွေကို ကာပေးမယ်။ ဂြိုဟ်တုက တဆင့် သိရတဲ့ ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲကို လိုက်ပြီး ဖန်အိမ်ထဲမှာ စိုက်ထားတဲ့ သစ်ပင် အကြိုက် အပူအအေး ညှိပေးမယ်။
မြေသြဇာ နဲ့ မြေထဲက ရေဓာတ်ကို သစ်ပင် လိုသလောက် ချိန်ဆပြီး ပေးမယ် ဆိုပြန်တော့ ပန်းပြက္ခဒိန်ဟာ သက်ကြီးစကား အလကား ဆိုသလို ဖြစ်ရပြန်တယ်။
ဒါပေမယ့် လူနဲ့ သဘာဝ ဆက်သွယ်ပုံ အခြေခံသဘောက ဘယ်တော့မှ မပျောက်ဘူး။
အရင် သီတင်းပတ်ကပဲ ရှိဗု (Shobu) (ဂျပန် အိုင်းရစ် Japanese Iris) ပန်းနဲ့ သားသားတို့နေ့ (Boy’s Day) ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ရတယ်။
အဲဒီ အခါမှာ ဆောင်းအဝတ်တွေ သိမ်းကြရပြီ၊ မိုးရွာတော့မှာ ဖြစ်လို့လည်း အဝတ်တွေမှာ မိုးထင်းမှာ စိုးရိမ်နေရပြီ။
အဂျိစိုင် (Ajisai) (ဟိုင်ဒရင်ဂိယ Hydrangia) ပွင့်အခါ ကမကုယ (Kamakura) ကို ဘုရားဖူးသွားဖို့ အကောင်းအဆုံး အခါပဲ။
ဇူလိုင်၊ သြဂုတ် ဆိုရင် ဝါးနေကာ (Bamboo Blind) ကို ဆွဲသင့်ပြီ။
အဲဒီလိုနဲ့ နိုင်ငံခြားသားတောင် သူ့အတွေ့အကြုံနဲ့တောင် သူ့ပြက္ခဒိန် လုပ်တတ်လာပါတယ်။ (ဂျပန်ကို ရောက်နေတာ ၆ နှစ် ဆိုတော့လည်း ဂျပန် သစ်ပင် နဲ့ ဂျပန် ရာသီဥတုကို တွဲမိနေပါပြီ။
ကျနော်က ဘယ်အခါ ဖြစ်ဖြစ်၊ နွေဦးလို ရာသီဥတုမျိုး အမြဲရှိနေတဲ့ ကာလီဖိုနိယမှာ တဇောင်း (Cactuses) ပင်ပဲ ရှိတဲ့ အရိဇိုန (Arizona) မှာ အိကေဗန ဘယ်လို လုပ်ကြမလဲ စဉ်းစားကြည့်မိပါတယ်။
ဆရာ လုပ်သူက ဘယ်မှာ ဖြစ်ဖြစ်၊ ဘယ်အချိန် ဖြစ်ဖြစ် လုပ်လို့ရတယ်လို့ အပြတ်ပြောတော့မှ ပြဿနာ အားလုံး ရှင်းတယ်။ ဟုတ်ပါလိမ့်မယ်။
ဒါတောင် ကိုယ်ပိုင် ရေကူးကန်ဘေး ထိုင်ရင်း နှစ်သစ်ကူးနေ့မှာ ဓနိပင် (Palm Trees) နဲ့ ချုံပုတ်ကြီးတွေထဲက ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ မတွဲမိအောင် လှနေတဲ့ နတ်ငှက် (Bird of paradise) တွေကို ကြည့်နေရင်း ဂျပန် နှင်းထဲက ခွဲထွက်လာတဲ့ နာစစ်စပ် ပန်းကို မြင်ယောင် မိပါသေးတယ်။
ဂျိုးဇက် အက်စ် လပင်တ
Joseph S. Lapenta
(သမိုင်းပညာရှင် ဆရာကြီး ဒေါက်တာ သန်းထွန်း မြန်မာပြန် ရေးသားသည့် ဤဆောင်းပါးကို ကွန်သာယာ စာပေတိုက်က ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ထုတ်ဝေသော “ဂျပန်မှုထပ်တစ်ရာ” စာအုပ်မှ ကူးယူ ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းမှာ A Hundred More Things Japanese, 1980 by the Japan Culture Institute စာအုပ်ဟု သိရပြီး ဆောင်းပါး အပုဒ်ရေ ၁၀၀ ရှိပါသည်။ ဆရာကြီး မြန်မာပြန်ထားသည့် ထိုဆောင်းပါးများထဲက မူရင်းရေးသူ ဂျိုးဇက် အက်စ် လပင်တ (Joseph S. Lapenta) ၏ ယခု တပုဒ်ကို ထုတ်နုတ် ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဆရာကြီး ဒေါက်တာ သန်းထွန်းသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက် အသက် ၈၂ နှစ် အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါသည်။)
