သီရိလင်္ကာ၏ ပထမဆုံး လက်ဝဲသမ္မတသည် သူ၏ရာထူးသက်တမ်း ပထမဆုံးတနှစ်တွင် ဈေးကွက်ပြုပြင် ပြောင်းလဲမှုများကို ကြိုဆိုခြင်းဖြင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများကို အံ့သြစေပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ် စီးပွားရေးပြိုလဲမှုအတွင်း မလုံလောက်မှုအပြီး စွမ်းအင်ရရှိမှုနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု မြှင့်တင်ရန် ခြေလှမ်းသစ်များကို စီစဉ်နေသည်ဟု အရာရှိများက ပြောသည်။
သမ္မတ အနုရာ ကုမာရ ဒက်စာနာယကေး၏ ရွေးကောက်ပွဲတွင် IMF ရန်ပုံငွေ ဒေါ်လာ ၂.၉ ဘီလီယံကို ပြန်လည်ရယူရန်နှင့် မြီရှင်များထံမှ စည်းကမ်းချက်များကို လိုက်နာရန် ကတိပေးခဲ့သော်လည်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
သို့သော် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးလည်းဖြစ်သည့် မစ္စတာ ဒက်စာနာယကေးသည် အလုပ်သမားများ၏ ဆန္ဒပြမှုများရှိသည့်တိုင် စွမ်းအင်ခွန်များ တိုးမြှင့်ကောက်ခံခြင်း အပါအဝင် ယခင်အစိုးရလက်ထက်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ကတိကဝတ်များကို များစွာ ချီးကျူးခဲ့သည်။
အစိုးရဝန်ကြီးများနှင့် တာဝန်ရှိသူများက အချို့သော လုပ်ဆောင်မှုများသည် နိုင်ငံ့လူဦးရေ ၂၂ သန်းအတွက် ထိခိုက်စေမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း လွန်ခဲ့သည့် နှစ်အနည်းငယ်က လူထုဆန္ဒပြပွဲများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် စီးပွားရေးပြိုလဲမှုကို ထိန်းထားနိုင်စေရန် ကူညီပေးပြီး နိုင်ငံရေးကို လမ်းကြောင်းလှည့်ကာ ပုံမှန်ကြွေးမြီကို ကျဆင်းစေခဲ့သည်။
အစိုးရဝန်ကြီးများနှင့် တာဝန်ရှိသူများက အချို့သော လုပ်ဆောင်မှုများသည် နိုင်ငံ့လူဦးရေ ၂၂ သန်းအတွက် ထိခိုက်စေမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း လွန်ခဲ့သည့် နှစ်အနည်းငယ်က လူထုဆန္ဒပြပွဲများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် စီးပွားရေးပြိုလဲမှုကို ထိန်းထားနိုင်စေရန် ကူညီပေးပြီး နိုင်ငံရေးကို လမ်းကြောင်းလှည့်ကာ ပုံမှန်ကြွေးမြီကို ကျဆင်းစေခဲ့သည်။
“ကျနော်တို့ပြည်သူတွေရဲ့ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်က အခြေခံစားဝတ်နေရေးအတွက် ဝင်ငွေမလုံလောက်ဘူး။ ဒါကြောင့် လူသားချင်းစာနာပြီး လက်တွေ့ကျကျ လုပ်ဆောင်ပါတယ်” ဟု ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန လက်ထောက် အနီးလ် ဂျယာန်သာ ဖာနန်ဒိုက ပြောသည်။
“ကျနော်တို့က နိုင်ငံတကာငွေကြေး ရန်ပုံငွေဖွဲ့ (IMF) မူဘောင်တွေကို မတည်ငြိမ်အောင်လုပ်တာ ဒါမှမဟုတ် ဖျက်သိမ်းလိုက်ရင် အခြေအနေတခုလုံးက အရမ်းဖရိုဖရဲ ဖြစ်လိမ့်မယ်။ အဲဒါက အကောင်းဆုံး ရွေးချယ်စရာမဟုတ်ဘဲ ကျနော်တို့က ပေးထားတဲ့ အခြေအနေအတိုင်း လုပ်နေတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်များတွင် စီးပွားရေး ကျုံ့သွားပြီးနောက် ယခုနှစ်တွင် ၄.၅ ရာခိုင်းနှုန်းအထိ ပြန်လည် နာလန်ထလာစေရန် မျှော်မှန်းထားကြောင်း၊ စီးပွားရေးသည် လာမည့်နှစ်တွင် ၆ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်နိုင်ပြီး နောက်နှစ်များတွင် ၈ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိနိုင်ကြောင်း ဝန်ကြီး မစ္စတာ ဖာနန်ဒိုက ပြောသည်။
ထိုသို့အောင်မြင်ရန် အစိုးရသည် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်နှင့် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု အပါအဝင် နိုင်ငံများမှ ပိုမိုများပြားသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ရှာဖွေနေသည်။
လာမည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံခြားတိုက်ရိုက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ ဘီလီယံခန့်အထိ နှစ်ဆတိုးရန် ရည်မှန်းထားချက်၏ တစိတ်တပိုင်းအဖြစ် အခွန်လျှော့ပေါ့မှုများ၊ အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ကာလများ၊ ပုဂ္ဂလိက ကတိကဝတ်များအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၅၀ ကျော် ခွင့်ပြုပေးရန် IMF နှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်ဟု သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဘုတ်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ အာဂျူနာ ဟာရတ်က ပြောသည်။
“လိုက်လျောစေချင်တယ်ဆိုရင် စည်းကမ်းအခြေခံပြီး ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိဖို့ လိုတယ်လို့ IMF ဘက်ကတော့ ပြောပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျနော်တို့ ညှိနှိုင်းပြီးပါပြီ။ အစိုးရက လိုက်လျောညီထွေနဲ့ မက်လုံးတွေ ပေးနိုင်မယ့် ကန့်သတ်ချက်မြင့်မားတဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေကို မကြာခင် ကြေညာနိုင်မယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်” ဟု ဥက္ကဋ္ဌက ဟာရတ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
IMF မှ လေ့လာသူအဖွဲ့တဖွဲ့သည် သီရိလင်္ကာသို့ သွားရောက်ပြီး IMF ၏ တိုးချဲ့ရန်ပုံငွေ အစီအမံများက ထောက်ကူသည့် သီရိလင်္ကာ စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်အတွက် အချက်အလက်သစ်များနှင့် ဘဏ္ဍာရေးမူဝါဒများကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့မှ အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်အထိ သွားရောက်မည်ဟု IMF ပြောခွင့်ရသူတဦးက ပြောသည်။
IMF မှ လေ့လာသူအဖွဲ့တဖွဲ့သည် သီရိလင်္ကာသို့ သွားရောက်ပြီး IMF ၏ တိုးချဲ့ရန်ပုံငွေ အစီအမံများက ထောက်ကူသည့် သီရိလင်္ကာ စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်အတွက် အချက်အလက်သစ်များနှင့် ဘဏ္ဍာရေးမူဝါဒများကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့မှ အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်အထိ သွားရောက်မည်ဟု IMF ပြောခွင့်ရသူတဦးက ပြောသည်။
ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဘုတ်အဖွဲ့ကလည်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာသုံး ဆေးခြောက်အဆီထုတ်ပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ဥရောပသမဂ္ဂသို့ တင်ပို့ရန် ဆေးခြောက်စိုက်ခင်း စိုက်ပျိုးရေးစီမံကိန်း ခြောက်ခုအတွက် ဒေါ်လာ သန်း ၁၀၀ နီးပါး ဆွဲဆောင်နိုင်သည်။ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုသည် လုံခြုံသောဇုန်များတွင် စတင်မည်ဖြစ်ပြီး ကနဦးတွင် ကုန်သေတ္တာများထဲ စိုက်သော ရှေ့ပြေးစီမံကိန်းများ စတင်မည်ဟု ဥက္ကဋ္ဌ ဟာရက်က ပြောသည်။
မရှိမဖြစ် စွမ်းအင်
ပါလီမန်တွင် ခိုင်မာသော အများစု အနေအထားကြောင့် သမ္မတ ဒက်စာနာယကေးသည် ကြီးမားသော ဆန့်ကျင်မှု မခံရဘဲ သီရိလင်္ကာကို ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်းမှ ကယ်တင်ရန် လိုအပ်သည့် အစီအမံများကို လုပ်နိုင်သည်ဟု သုတေသီများက ပြောသည်။
“တကယ် အရေးကြီးတာက ဒီလမ်းကြောင်းကို သူ ဘယ်လောက်အထိ လျှောက်ဖို့ စိတ်ပါလဲဆိုတာပဲ” ဟု Softlogic Stockbrokers မှ သုတေသနတွဲဖက်အကြီးအကဲ ရေနယ် ဝစ်ကရီမေရက်တနီက ပြောသည်။
“သမ္မတဟာ IMF အစီအစဉ်ကို ဆက်လုပ်ပြီး ကြွေးမြီပြန်ဆပ်ဖို့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး နိုင်ငံရေးဆန္ဒသာမက ပြည်သူ့ထောက်ခံမှုလည်း လိုအပ်လို့ ဒီကိစ္စက အရေးကြီးတယ်” ဟု ၎င်းကပြောသည်။
အစိုးရ၏ အဓိက အာရုံစိုက်သည်မှာ စွမ်းအင်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဖြစ်ကြောင်း ဝန်ကြီးများက ပြောသည်။
အစိုးရသည် ကြွေးမြီပိနေသည့် ဝန်ထမ်း ၂၆,၀၀၀ ခန့်ရှိသော သီရိလင်္ကာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဘုတ်အဖွဲ့ကို စွမ်းရည်တိုးတက်ရေးနှင့် ဆုံးရှုံးမှု လျှော့ချရေးအတွက် ကုမ္ပဏီ ခြောက်ခုအဖြစ် ခွဲထုတ်နေသည်။
အလုပ်သမားသမဂ္ဂများက အကျိုးခံစားခွင့်များ ဆုံးရှုံးပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် လုပ်ရမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို ဆန့်ကျင်သည်။ အစိုးရက ဆန္ဒအလျောက် အငြိမ်းစားယူခြင်းကို ကမ်းလှမ်းပြီး ဓာတ်အားကုမ္ပဏီများအား မြင့်မားသော အခွန်နှုန်းဖြင့် အရောင်းနှင့် ဝင်ငွေတိုးမြှင့်ရန်၊ ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ဖြန့်ချိမှုတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ခွင့်ပြုလိုသည်။
အစိုးရသည် ဇွန်လတွင် ဓာတ်အားခဈေးနှုန်းများကို ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း မြှင့်တင်လိုက်ပြီး သီရိလင်္ကာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားအဖွဲ့သည် လာမည့်လတွင် နောက်တကြိမ် ဈေးနှုန်းမြှင့်တင်ရန် ကြိုးစားနေသည်။ သမ္မတ ဒက်စာနာယကေးက ဇန်နဝါရီလတွင် ဓာတ်အားဈေးနှုန်းကို ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချသောကြောင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလုပ်ငန်း၏ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေကို ဆိုးရွားစေသည်။
“ကျနော်တို့ဟာ ပြည်သူ့အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမယ်။ သူတို့ကို သင့်တင့်တဲ့ ဈေးနှုန်းပေးရမှာ ဖြစ်ပေမဲ့ တဖက်မှာလည်း စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်သူတွေကလည်း သူတို့စက်ရုံတွေကနေ အမြတ်တစုံတရာ ရဖို့ မျှော်လင့်နေကြတယ်” ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီး ကုမာရ ဂျယာကိုဒီက ပြောသည်။ “အဲဒီ နှစ်ခုကို ကျနော်တို့ ချိန်ခွင်လျှာညှိရမယ်။ အဲဒါ ကျနော်တို့အတွက် စိန်ခေါ်မှုပဲ” ဟု ၎င်းကပြောသည်။
“ကျနော်တို့ဟာ ပြည်သူ့အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမယ်။ သူတို့ကို သင့်တင့်တဲ့ ဈေးနှုန်းပေးရမှာ ဖြစ်ပေမဲ့ တဖက်မှာလည်း စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်သူတွေကလည်း သူတို့စက်ရုံတွေကနေ အမြတ်တစုံတရာ ရဖို့ မျှော်လင့်နေကြတယ်” ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီး ကုမာရ ဂျယာကိုဒီက ပြောသည်။ “အဲဒီ နှစ်ခုကို ကျနော်တို့ ချိန်ခွင်လျှာညှိရမယ်။ အဲဒါ ကျနော်တို့အတွက် စိန်ခေါ်မှုပဲ” ဟု ၎င်းကပြောသည်။
လက်ရှိအချိန်တွင် စွမ်းအင်အတွက် တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယကို မှီခိုနေရသော သီရိလင်္ကာသည် နိုင်ငံပိုင် ရေနံချက်စက်ရုံကို တနေ့ စည်ပေါင်း ၁၅၀,၀၀၀ အထိ လေးဆတိုး ထုတ်လုပ်ရန် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ အကူအညီဖြင့် ဒေါ်လာ ၃ ဘီလီယံ သုံးရန် ကြိုးစားနေသည်။
အစိုးရသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ Sinopec ကို တောင်ပိုင်း ဟမ်ဘန်တိုတာတွင် ဒေါ်လာ ၃.၇ ဘီလီယံတန် ရေနံချက်စက်ရုံ နောက်တခု စတင်ရန် တောင်းဆိုမှုကို စဉ်းစားနေသည်ဟု ဝန်ကြီး ဂျယာကိုဒီက ယခင်တွင် Reuters သတင်းဌာနသို့ ပြောခဲ့ဖူးသည်။
“နောက်ထပ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ ဖြစ်လာတာကို ကျနော်တို့ မြင်ချင်တယ်” ဟု ဝန်ကြီးချုပ် ဟာရီနီ အမရာဆူရီယက ပြောသည်။
“ကျမတို့ စီးပွားရေး ပြန်လည်နာလန်ထမှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အဆိုးမြင်သူတဲ့လူတွေ၊ နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေးပညာရှင်တွေကို ကျမတွေ့ခဲ့ဖူးတယ်။ သူတို့အားလုံးမှား ယွင်းကြောင်း သီရိလင်္ကာက ပြသခဲ့တယ်” ဟု ၎င်းကပြောသည်။
(Reuters ပါ Uditha Jayansinghe နှင့် Krishna N. Das တို့၏ From crisis to cannabis: Sri Lanka’s president surprises with pro-market pivot ကို ဘာသာပြန်သည်။)
You may also like these stories:
သီရိလင်္ကာကို ဒေါ်လာ ၂.၉ ဘီလီယံ ထုတ်ချေးရန် IMF ပဏာမ သဘောတူ
အခြားအာရှနိုင်ငံများကို သီရိလင်္ကာ သတိပေးနေဟု IMF ပြော
သီရိလင်္ကာစီးပွားရေး မည်သည့်အတွက် ပြိုလဲပြီး မည်သည်တို့ ဆက်ဖြစ်မည်နည်း
တရုတ်အကြွေးပိပြီး ဒေဝါလီခံရတဲ့ သီရိလင်္ကာ
