အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ ပရာဘိုဝို ဆူဘီယန်တို၏ အစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်းသည် အစိုးရအပေါ် အများပြည်သူယုံကြည်မှု ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းရန် “နည်းဗျူဟာ” ဖြစ်သော်လည်း ပိုမိုများပြားသည့် စနစ်ဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ မလုပ်ပါက ဆန္ဒပြသူများအကြား မတည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းရန် လုံလောက်နိုင်ဖွယ် မရှိကြောင်း သုတေသီများကပြောသည်။
စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့က ပြုလုပ်သည့် အစိုးရအတွင်း အပြောင်းအလဲတွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဆရီ မူလ်ယာနီ အင်ဒရာဝတီနှင့် နိုင်ငံရေး၊ ဥပဒေနှင့်လုံခြုံရေးရာ ညှိနှိုင်းရေးဝန်ကြီး ဘူဒီ ဂန်နာဝန်တို့ကဲ့သို့ အဆင့်မြင့် အရာရှိများကို ဖယ်ရှားပြီး ဟာဂျီနှင့် အမ်မရာ ဘာသာရေးခရီးသွားဝန်ကြီးဌာန ဖွဲ့စည်းခြင်း ပါဝင်သည်။ ထိုလုပ်ငန်းများကို ယခင်က သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ကိုင်တွယ်သည်။
အခြား ဖယ်ရှားလိုက်သည့် အရာရှိများတွင် လူငယ်နှင့်အားကစားဝန်ကြီး ဒီတို အာရီရိုတက်ဂျို၊ သမဝါယမဝန်ကြီး ဘူဒီ အာရီ ဆီတီရာဒီနှင့် ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သား ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး အဗ္ဗဒူ ကဒါ ကာဒင်တို့ ပါဝင်သည်။
ထိုအပြောင်းအလဲများသည် သမ္မတ၏ အမျိုးမျိုးသော စဉ်းစားသုံးသပ်မှုများ၊ အကြံဉာဏ်များနှင့် အကဲဖြတ်မှုများနောက်တွင် ဖြစ်လာသည့် အပြောင်းအလဲများဖြစ်ကြောင်း နိုင်ငံတော်အတွင်းရေးမှူးရုံးဝန်ကြီး ပရာဆက်ယို ဟာဒီက ပြောသည်။
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်တွေက နိုင်ငံ၊ နိုင်ငံတော်နဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် ကောင်းမြတ်ခြင်းတွေ ဆောင်ယူနိုင်ပါစေ” ဟု ပရာဆက်ယိုက ပြောသည်။
အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲကို အမျိုးသားနိုင်ငံရေး လက်ရှိအခြေအနေက ဖြစ်စေကြောင်း သမ္မတရုံး ဒုတိယအကြီးအကဲ မူဟန်မက် ကိုဒါရီက ဥပဒေပြုအမတ်များအတွက် ရက်ရောသော အိမ်ရာအကျိုးခံစားခွင့်ကို ပြည်သူလူထုဒေါသကြောင့် ဖြစ်လာသည့် တနိုင်ငံလုံး ဆန္ဒပြပွဲများကို ရည်ညွှန်းပြီး အမျိုးသားရုပ်သံ ဘာရီတာ စာတူသို့ ပြောသည်။
ကနဦးတွင် ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်သည့် ဆန္ဒပြပွဲများသည် စီးပွားရေး မညီမျှမှုနှင့် လူနေမှုစရိတ် မြင့်မားခြင်းတို့အပေါ် ကျယ်ပြန့်သော မကျေနပ်မှုများကြောင့် တနိုင်ငံလုံးသို့ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ သြဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြပွဲများအတွင်း ရဲကားတစီးက အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ဆိုင်ကယ်တက္ကစီသမားကို သေလုနီးပါး တိုက်မိသောအခါ တင်းမာမှု မြင့်မားလာပြီး ပဋိပက္ခ ပိုမိုပြင်းထန်လာကာ အင်အားသုံးနှိမ်နင်းမှု ဖြစ်လာသည်။
ကနဦးတွင် ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်သည့် ဆန္ဒပြပွဲများသည် စီးပွားရေး မညီမျှမှုနှင့် လူနေမှုစရိတ် မြင့်မားခြင်းတို့အပေါ် ကျယ်ပြန့်သော မကျေနပ်မှုများကြောင့် တနိုင်ငံလုံးသို့ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ သြဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြပွဲများအတွင်း ရဲကားတစီးက အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ဆိုင်ကယ်တက္ကစီသမားကို သေလုနီးပါး တိုက်မိသောအခါ တင်းမာမှု မြင့်မားလာပြီး ပဋိပက္ခ ပိုမိုပြင်းထန်လာကာ အင်အားသုံးနှိမ်နင်းမှု ဖြစ်လာသည်။
ဆန္ဒပြပွဲများအတွင်း လူ ၁၀ ဦးသေဆုံးကြောင်း အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်၏ အဆိုအရ သိရသည်။ စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့အထိ လူ ငါးဦး ပျောက်ဆုံးနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ကွန်ထရက်စ် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့က ပြောသည်။
နိုင်ငံရေး ခိုင်မာမှုလား
အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများသည် သမ္မတ ပရာဘိုဝိုက သူ၏ ရည်မှန်းချက်နှင့် ကိုက်ညီသည့် သစ္စာခံများကို ခန့်အပ်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံရေးအခြေခံကို ခိုင်မာအောင်လုပ်လိုသည့် ဆန္ဒကို ဖော်ပြသည်ဟု သုတေသီအချို့က ပြောသည်။
ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရသည့် ဝန်ကြီး ငါးဦးအနက် လေးဦးဖြစ်သော ဆရီ မူလ်ယာနီ၊ ဂန်နာဝန်၊ ဘူဒီ အာရီနှင့် အာရီရိုတက်ဂျိုတို့သည် သမ္မတဟောင်း ဂျိုကို ဝီဒိုဒို လက်အောက်ကတည်းက တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။ အချို့မှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများကို အာမခံချက်ပေးရန်နှင့် ယခင်သမ္မတ၏ အစီအစဉ်များမှာ ဆက်လုပ်ရေး အာမခံရန်အတွက် ပေါင်းကူးပေးသည့် ခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည်ဟု မြင်ကြသည်။
“အဓိက အကြောင်းရင်းက ဘယ်သူက သူ့ကိုသစ္စာခံသူတွေဖြစ်ပြီး ဘယ်သူက သူ့အစီအစဉ်တွေကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်တယ် ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်ဖို့ ပရာဘိုဝိုက သူ့လူတွေကို ဆွဲစုလိုက်တာပဲ” ဟု အင်ဒိုနီးရှား သေနင်္ဂဗျူဟာနှင့် နိုင်ငံတကာလေ့လာရေးဌာန (CSIS) မှ နိုင်ငံရေးသုတေသီ နစ်ကီ ဖာရီဇယ်က ပြောသည်။
ထိုမတည်ငြိမ်မှုကြောင့် သမ္မတ ပရာဘိုဝို၊ သမ္မတဟောင်း ဝီဒိုဒိုတို့နှင့် လှေနံ နှစ်ဖက်နင်းသည်ဟု သံသယရှိသူများကို ဖယ်ရှားရန် အရှိန်အဟုန်ကို ဖန်တီးပေးလိုက်ကြောင်း ထင်ရှားသည်ဟု ၎င်းကပြောသည်။
လွန်ခဲ့သောနှစ်က သမ္မတမဲဆွယ်ပွဲအတွင် ဂျိုကိုဝီဟု သိကြသည့် မစ္စတာ ဝီဒိုဒိုသည် သူ၏သား ဂျီဘရန် ရာကာဘမ်မင်း ရာကာကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် ပူးတွဲယှဉ်ပြိုင်သည့် မစ္စတာ ပရာဘိုဝိုကို တိတ်တဆိတ် ထောက်ခံမှုပေးသည်။ ပရာဘိုဝိုသည် ဝီဒိုဒို၏ မူဝါဒများကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးရန် ကတိပြုပြီး ကနဦးတွင် ဝီဒိုဒို၏ ဝန်ကြီးများကို သူ့အစိုးရတွင် ဆက်လက်ထားရှိသည်။
သို့သော် ဝီဒိုဒိုခေတ် ဝန်ကြီးများ အားလုံးသည် ရာထူးတွင် ဆက်လက်မနေလိုသည်မှာ ထင်ရှားသည်။ သူ၏ စဉ်းစားဆင်ခြင်မှုရှိသော ဘဏ္ဍာရေး မူဝါဒများကြောင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအကြားတွင် ကျော်ကြားသည့် မစ္စ ဆရီ မူလ်ယာနီသည် ယခုနှစ်အစောပိုင်းက ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လုနီးပါးဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ဝီဒိုဒိုခေတ် ဝန်ကြီးများ အားလုံးသည် ရာထူးတွင် ဆက်လက်မနေလိုသည်မှာ ထင်ရှားသည်။ သူ၏ စဉ်းစားဆင်ခြင်မှုရှိသော ဘဏ္ဍာရေး မူဝါဒများကြောင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအကြားတွင် ကျော်ကြားသည့် မစ္စ ဆရီ မူလ်ယာနီသည် ယခုနှစ်အစောပိုင်းက ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လုနီးပါးဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ပရာဘိုဝိုသည် သူ၏လူများကြိုက် အစီအစဉ်များများကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ရန် အထူးသဖြင့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများနှင့် လမ်းလျှောက်တတ်ခါစ ကလေးများအတွက် အာဟာရ အစားအသောက် အစီအစဉ်အတွက် အစိုးရ အသုံးစရိတ်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၈ ဘီလီယံအထိ ဖြတ်တောက်သောကြောင့် ထိုသို့ နုတ်ထွက်လုနီးနီး ဖြစ်ရခြင်းဖြစ်သည်။
သူနုတ်ထွက်မည်ဆိုသည့် ခန့်မှန်းပြောဆိုမှုများကို မတ်လတွင် ငြင်းဆန်သော်လည်း စုံစမ်းဖော်ထုတ် သတင်းဌာန Tempo က သူသည် သြဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြပွဲ အစောပိုင်းနာရီများတွင် သူအိမ်ကို လုယက်ခံရပြီးနောက် နုတ်ထွက်စာ နှစ်ကြိမ်တင်ခဲ့သည်ဟု အမည်မဖော်ပြသည့် အစိုးရသတင်းရင်မြစ် သုံးခုကို ကိုးကားပြီး ဖော်ပြသည်။
“မကြာသေးမီက လူထုမငြိမ်သက်မှုအတွင်း အစိုးရက သူရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို ကာကွယ်ပေးဖို့ လျစ်လျူရှုတာကို တွေ့ရတော့ မူလ်ယာနီအနေနဲ့ နုတ်ထွက်ဖို့ကလွဲလို့ တခြားရွေးစရာ မရှိတော့ဘူး” ဟု ဖာရီဇယ်က ပြောသည်။
သို့သော် အချို့ကလည်း အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများသည် ဝီဒိုဒိုခေတ် ပညာရှင်အုပ်ချုပ်သူများကို ထုတ်ပစ်ရန် ရည်ရွယ်သည်ဆိုသည့်အမြင်ကို ပယ်ချကြသည်။
“ဒါဟာ ပြည်သူလူထုကို မကာကွယ်တဲ့ ပြောဆိုချက်တွေလုပ်တဲ့ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဝန်ကြီးတွေကို ဖယ်ရှားဖို့ လူထုတောင်းဆိုမှုတခုကို လူထုယုံကြည်မှု ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းဖို့ သမ္မတရဲ့ ထူးခြားတဲ့လုပ်ဆောင်မှုဖြစ်တယ်” ဟု ဂျကာတာအခြေစိုက် လူထုသဘောထားစစ်တမ်း ကောက်ယူသည့်လုပ်ငန်း Voxpol မှ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာ ပန်ဂျီ ဆယာဝီ ချာနီယာဂိုက ပြောသည်။
နိုင်ငံတော်အတွင်းရေးမှူးရုံးဝန်ကြီး ပရာဆက်ယိုကလည်း ထိုသို့ ခန့်မှန်းပြောဆိုမှုများကို စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့က ပယ်ချပြီး ပရာဘိုဝိုအစိုးရတွင် ခေါင်းဆောင်တဦးဦးကို ကိုယ်စားပြုသူများ မပါဝင်ကြောင်း ပြောသည်။
ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး တောင်းဆိုမှုများ ဆက်လက်ရှိနေ
အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ရာထူးအပြောင်းအလဲများသည် မတည်ငြိမ်မှုများ ငြိမ်သက်စေရန် မလုံလောက်ဘဲ ပြည်သူလူထုက နိုင်ငံရေးစနစ်နှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးစနစ်များ အကြီးအကျယ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို တောင်းဆိုကြကြောင်း လေ့လာစောင့်ကြည့်သူများက သတိပေးသည်။
“မကြာသေးမီက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုကို နိုင်ငံရေးအာဃာတမှုတွေ၊ စီးပွားရေး တရားမမျှတမှုတွေနဲ့ ဥပဒေ တရားမမျှတမှုတွေက ဖြစ်စေတယ်။ ပရာဘိုဝိုအနေနဲ့ အဲဒါကို ပြင်ရမယ်” ဟု ပန်ဂျီက ပြောသည်။
အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲသည် ပြည်သူကို နားထောင်သည်ဟု ပြသသည့် “နည်းဗျူဟာ” ခြေလှမ်းဖြစ်သည်ဟု ဖာရီဇယ်က ပြောသော်လည်း ပရာဘိုဝိုအစိုးရသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသည့် မူဝါဒအဆင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုလုပ်ရမည်ဟု အလေးထားပြောသည်။
“အစိုးရအနေနဲ့ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု တိုးတက်ရေး၊ ရဲတပ်ဖွဲ့ရဲ့ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်တဲ့ပြဿနာ ဖြေရှင်းရေးနဲ့ ပြည်သူလူထုယုံကြည်မှု ကင်းမဲ့နေတဲ့ ရဲအဖွဲ့အစည်း တိုးတက်ရေး အပါအဝင် ကျိုးကြောင်းဆီလျော်မှု မရှိတဲ့ မူဝါဒတွေကို ပြင်ဆင်ရမယ်။ အခု အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲတွေက ပြည်သူလူထု စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေကို မဖြေရှင်းနိုင်ဘူး” ဟု ၎င်းကပြောသည်။
နိုင်ငံရေး ရေပေါ်ဆီ လူတန်းစားသည် နောက်ထပ် မုန်းတီးမှုများ မဖြစ်စေရန် ပြည်သူလူထုနှင့် မည်သို့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမည်ကို ပြန်လည် စဉ်းစားရန် လိုအပ်သည်ဟုလည်း သုတေသီ ဖာရီဇယ်က ပြောသည်။
ခက်ခဲသော စတင်မှု
အင်ဒိုနီးရှား ဘဏ်အပ်ငွေ အာမခံ ကော်ပိုရေးရှင်းကို ဦးဆောင်ခဲ့သည့် နိုင်ငံ၏ ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးသစ် ပါဘာရာ ယူဒီ ဆာဒီဝါသည် မစ္စ ဆရီ မူလ်ယာနီကို ဆက်ခံသူအဖြစ် စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး ၂၄ နာရီမပြည့်မီ အငြင်းပွားမှု ဖြစ်စေခဲ့သည်။
မကြာသေးမီက ဆန္ဒပြပွဲများသည် ၎င်းတို့ဘဝများ မဖူလုံသေးဟု ထင်သည့် လူအနည်းငယ်ကိုသာ ကိုယ်စားပြုသည်ဟု သတင်းထောက်များကို ၎င်းကပြောသည်။
“ကျနော်က စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနှုန်း ၆ သို့မဟုတ် ၇ ရာခိုင်နှုန်း ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ရင် ဆန္ဒပြပွဲတွေ အလိုလို ပျောက်ကွယ်ကုန်မယ်။ ပြည်သူတွေက အလုပ်တွေရှာပြီး ဆန္ဒပြမဲ့အစား ကောင်းကောင်းစားဖို့ အလုပ်လုပ်နေကြမယ်” ဟု ဝန်ကြီးသစ် ပါဘာရာက ပြောသည်။
မစ္စတာ ပါဘာရာက စတော့ဈေးကွက်တွင် သူ၏ အတွေ့အကြုံ ၁၅ နှစ်ကို ကြွားဝါပြီး ထိုအတွေ့အကြုံကြောင့် စီးပွားရေးတိုးတက်အောင် မည်သို့ လုပ်ရမည်ကို ကောင်းစွာသိသည်ဟု ပြောသည်။
သမ္မတ ပရာဘိုဝို၏ ရည်မှန်းချက်ကြီးမားသည့် ၈ ရာခိုင်နှုန်း စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနှုန်းသည် နှစ်နှစ် သို့မဟုတ် သုံးနှစ်အတွင်း မရနိုင်သည့်ကိစ္စ မဟုတ်ကြောင်းလည်း ၎င်းကပြောသည်။
စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် မစ္စတာ ပါဘာရာသည် သူ၏ ကောင်းဘွိုင်စတိုင် စကားပြောသည့်ပုံစံအတွက် တောင်းပန်ပြီး သတင်းထောက်များအနေဖြင့် သူ့ကို မဝေဖန်မီ လအနည်းငယ် အလုပ်လုပ်ခွင့်ပေးရန် ပြောသည်။
မစ္စတာ ပရာဘာဝါ၏ အမြင်သည် အင်ဒိုနီးရှား စီးပွားရေးပညာရှင်များ၏အမြင်နှင့် ကွာခြားနေသည်။ စီးပွားရေးပညာရှင်များက ၈ ရာခိုင်နှုန်း စီးပွားရေးတိုးတက်မှု မကြာမီ အနာဂတ်တွင် ရမည်ဆိုသည်ကို သံသယရှိကြသည်။
“လူသား အရင်းအနှီး၊ အင်စတီကျူးရှင်း စီမံအုပ်ချုပ်မှုနဲ့ တရားဝင်မူဝါဒ ချမှတ်မှုမှာ ရင်းမြစ်ခွဲဝေမှု မှားယွင်းတာ လျှော့ချရေး အပါအဝင် ကျနော်တို့ တိုးတက်အောင်လုပ်ရမယ့် စီးပွားရေးအညွှန်းကိန်းတွေ အများကြီးရှိတယ်” ဟု ဂက်ဂျာမဒါ တက္ကသိုလ်မှ စီးပွားရေးပညာရှင် ဂူမီလန် ဆာဟာဒီဝိုက ပြောသည်။
“အဲဒီအခြေခံအုတ်မြစ်တွေကို ကျနော်တို့ ပြင်နိုင်ရင် ကျနော်တို့ လိုလားတဲ့ စီးပွားရေးတိုးတက်မှု ရနိုင်တယ်” ဟု ၎င်းကပြောသည်။
(South China Morning Post ပါ Resty Woro Yuniar ၏ Can Indonesia’s cabinet reshuffle restore public trust and calm protesters? ကို ဘာသာပြန်သည်။)
You may also like these stories:
သက်ကြီး အကျဉ်းစံ သက်ဆင်နဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် (ရုပ်/သံ)
ချာလီခါ့ သေဆုံးခြင်းအပေါ် အမေရိကန်များ အကြီးအကျယ် သဘောထားကွဲ
ထောင်ကျလို့ သိက္ခာကျသော်လည်း သက်ဆင် နိုင်ငံရေးဇာတ်မသိမ်းသေး
ထရမ့် ဒေါသထွက်လည်း အမေရိကန်၏ ရန်သူများကို တရုတ် ပိုမိုဆွဲဆောင်လာ
မြန်မာစစ်အုပ်စု၏ တီယန်ကျင်း ကစားကွက်အကြောင်း သိကောင်းစရာ ၆ ချက်
