ညီနောင်မဟာမိတ်များနှင့် ၎င်းတို့၏ များပြားလှသော မဟာမိတ်များက ယမန်နှစ် အောက်တိုဘာလကုန်တွင် ပြုလုပ်သည့် တုန်လှုပ်အံ့သြဖွယ် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး နောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် နိုင်ငံတကာ သရုပ်ခွဲလေ့လာမှု အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်ပွဲသည် အနယ်ထိုင်လာသည့် လက္ခဏာ မပြသေးပေ။ စစ်ကောင်စီ၏ ကျဆုံးမှု နီးကပ်လာသည်မှာ သေချာသည်ဆိုသည့် အားတက်သရော ပြင်းထန်သော ခံစားမှုသည် များပြားလှသော နိုင်ငံတကာမီဒီယာများ၊ သုတေသီများနှင့် အတိုင်ပင်ခံများအကြား ပျံ့နှံ့လာပြီး အစိုးရအများအပြား အငိုက်မိသွားသည်။ ထို့ကြောင့် အမှားပြင်ဆင်မှုများ အလွန်အကျွံ ပြုလုပ်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေး အင်အားစုများ အနိုင်ရနိုင်မည်လားဟု မေးလာကြသည်။
၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကဲ့သို့ အံ့သြစရာ ကောင်းလောက်အောင် အောင်မြင်ပြီး ဖရိုဖရဲဖြစ်စေသော ဖြစ်ရပ်များသည် သရုပ်ခွဲလေ့လာမှုအဖြစ် ရုပ်ဖျက်ထားသည့် မြင်သာသောအချက်များကို လိုက်ဖက်မညီသော ပေါင်းစပ်မှု မလွှဲသာ မရှောင်သာ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။
၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကဲ့သို့ အံ့သြစရာ ကောင်းလောက်အောင် အောင်မြင်ပြီး ဖရိုဖရဲဖြစ်စေသော ဖြစ်ရပ်များသည် သရုပ်ခွဲလေ့လာမှုအဖြစ် ရုပ်ဖျက်ထားသည့် မြင်သာသောအချက်များကို လိုက်ဖက်မညီသော ပေါင်းစပ်မှု မလွှဲသာ မရှောင်သာ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။ မတူညီသော အရည်အသွေးနှင့် ချဲ့ကားမှုများကို ရှောင်လွှဲမရပေ။
ဝါရင့် မြန်မာ့စစ်ရေးကျွမ်းကျင်သူ သြစတြေးလျ ပညာရှင် အင်ဒရူးဆက်သ်က East Asia Forum တွင် မကြာသေးမီက ရေးသားသည့် ဆောင်းပါး၌ အရေးပါသော သတိထားစရာ သရုပ်ခွဲလေ့လာသည့် အချက်အလက် အများအပြားဖော်ပြပြီး ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး စိတ်အားထက်သန်မှုကို ချိန်ညှိပေးရန်၊ အထူးသဖြင့် ဝါရှင်တန် ဒီစီမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် တာဝန်မဲ့သော ဘဝင်မြင့်မှုကို ချိန်ညှိပေးရန် ဖော်ပြပြီး လေးစားဖွယ် အများပြည်သူ ဝန်ဆောင်မှုကိုပေးသည်။ အများလေးစားခံရသော သတင်းစာဆရာကြီး ဘာတေးလ် လစ်တနာကလည်း အလားတူ အချက်အများအပြားကို ဖော်ပြသော ဂရုတစိုက် အသေးစိတ် သရုပ်ခွဲလေ့လာမှုတခုကို ဒီဇင်ဘာလ အစောပိုင်းက ဧရာဝတီတွင်ရေးပြီး မြန်မာစစ်တပ်၏ မကြာသေးမီက ဆုံးရှုံးမှုများကို စဉ်းစားသုံးသပ်သည်။
ထို့နောက် မကြာမီ Jane’s Defence Group မှ သတင်းထောက် အန်ထော်နီ ဒေးဗစ်ကလည်း အလားတူ ချင့်ချိန်သုံးသပ်သော နည်းလမ်းကို သုံးပြီး ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအပြီး မြန်မာ့ ပြောက်ကျားစစ် အောင်နိုင်ရေး အယူအဆ၏ အန္တရာယ်များကို Asia Times တွင် ရေးသားပြီး ဆက်သ် ကဲ့သို့ပင် မြန်မာစစ်ကောင်စီ ကျဆုံးတော့မည်ဆိုသည့် စိတ်အားတက်ဖွယ် မှားယွင်းသော ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်များကို လက်မခံရန် သတိပေးသည်။
ဧရာဝတီကို တည်ထောင်သူ အယ်ဒီတာချုပ် ကိုအောင်ဇော်၏ နှစ်ကုန် သုံးသပ်ချက်ဆောင်းပါး သည်လည်း စစ်ကောင်စီပြိုလဲမှု နီးကပ်လာပြီဆိုသော အယူအဆကို ဆန့်ကျင်သည့် ချင့်ချိန်သုံးသပ်ချက်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့မျှတသည့် သုံးသပ်ချက်များကို ဆိုရှယ်မီဒီယာတွင် ပြစ်တင်ရှုတ်ချကြသည်။ အထူးသဖြင့် အသက်အန္တရာယ်ကင်းသော နေရာများမှ အနောက်တိုင်း Twitter အသုံးပြုသူများက ဝေဖန်ရှုတ်ချကြသည်။
စိတ်အားတက်ဖွယ် အောင်မြင်မှု ရှုထောင့်နှင့် သတိထားပြီး အခြေအနေကို သုံးသပ်မှု ရှုထောင့်ကြား တင်းမာမှုများသည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနှင့် မြန်မာ့အသွင်ကူးပြောင်းရေး ကာလအပေါ် နိုင်ငံခြားသား အများအပြား အားတက်သရောဖြစ်ခဲ့သည့် လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်ကို သတိရစရာဖြစ်သည်။ အလားတူ စိတ်အားထက်သန်မှုမျိုးကို ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အနိုင်ရသောအခါကလည်း တွေ့ခဲ့ရသည်။ နောက်ကွယ်မှ တိုင်းရင်းသား တင်းမာမှုများ၊ မညီမျှသော တိုးတက်မှု၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများနှင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည့် လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လျစ်လျူရှုထားကြသည်။
အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) နှင့် ၎င်း၏ ဖက်ဒရယ်မြန်မာနိုင်ငံသစ်ကို “အုပ်ချုပ်”၊ “စီမံ”၊ “ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း” နှင့် ပတ်သက်ပြီး အလားတူ စိတ်ခံစားမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် NUG သည် အောင်မြင်မှုအများအပြား ရခဲ့သည်ကို မေးခွန်းထုတ်စရာ မရှိသော်လည်း ၎င်း၏ စွမ်းဆောင်မှုများသည် မညီမမျှဖြစ်နေပြီး ညီညွတ်သောခေါင်းဆောင်မှု ရှိသည်ဆိုသည့် ၎င်း၏ပြောဆိုချက်များကို မဲဆန္ဒနယ်အများအပြားက အာခံနေကြသည်။
၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလအလွန် စိတ်အားတက်ကြွမှု အများအပြားသည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs) နှင့် NUG ခေါင်းဆောင်မှုအကြား အပြည့်အဝ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည်ဆိုသည့် NUG လိုလားသော သုံးသပ်ချက်များသည် မတိကျဘဲ ဆွဲဆောင်ရန် ကြိုးစားသည့် ဇာတ်လမ်းများသာ ဖြစ်သည်။
၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလအလွန် စိတ်အားတက်ကြွမှု အများအပြားသည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs) နှင့် NUG ခေါင်းဆောင်မှုအကြား အပြည့်အဝ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည်ဆိုသည့် NUG လိုလားသော သုံးသပ်ချက်များသည် မတိကျဘဲ ဆွဲဆောင်ရန် ကြိုးစားသည့် ဇာတ်လမ်းများသာ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော “အကြွင်းမဲ့ သွေးစည်းညီညွတ်မှု” မျိုးသည်ပင် မျက်ကန်းသုံးသပ်ချက်ဖြစ်သည်။
NUG ၏ “ညှိနှိုင်းမှု” သည် “ထိရောက်သော ထိန်းချုပ်မှု” သစ် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်က ဖော်ထုတ်ပြောခဲ့သည့် “တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ” သည် စစ်ကောင်စီထက် မြန်မာကို ပိုမိုထိန်းချုပ်ထားသည်ဆိုသည့် အချက်သည် အလျင်အမြန် အားနည်းသွားပြီး ကျိုးကြောင်းမဆီလျော်သည့် ပြောဆိုချက်ဖြစ်ကာ ပြန်လည်သုံးသပ်ပါက ဆိုးကျိုးကို ဖြစ်စေသည်။ “ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု” ဆိုသည့် ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ပြောကြားချက်၊ ၎င်း၏မှန်ကန်မှုနှင့် တိကျသည်ဟုဆိုလျှင်ပင် ထိုပြောဆိုချက်၏ စစ်ဆေးခံနိုင်မှုအပေါ် သတိရှိရှိ သံသယထားသင့်သည်။
မြန်မာ့သတင်းအချက်အလက် ဂေဟစနစ်သည် အမြဲထာဝရ အလုပ်မဖြစ်ခြင်းနှင့် ပိတ်ဆို့နေသည်။ လျှို့ဝှက်မှု၊ သီးခြားလမ်းကြောင်းမှ အဆင့်ကျော် ဆက်သွယ်ခြင်း၊ ထင်မြင်ယူဆခြင်း၊ ခန့်မှန်းပြောဆိုခြင်း၊ ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့မှု ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း၊ ညံ့ဖျင်းသော (သို့မဟုတ် လုံးဝမရှိသည့်) အရည်အသွေးထိန်းချုပ်မှု၊ မေးခွန်းထုတ်စရာ ကောင်းသော ဒေတာအချက်အလက်များနှင့် ထင်ရှားသော ကျွမ်းကျင်သူများ၏ မောက်မာပလွှားသည့် မကောင်းလှသော အလေ့အထ၊ အုပ်စုလိုက် ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်ခြင်း၊ မသိနားမလည်ခြင်းနှင့် ပါးပါးနပ်နပ် လိမ်လည်ခြင်းတို့ဖြင့် ပိတ်ဆို့နေသည်။
ပဋိပက္ခနှင့်ပတ်သက်သည့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်များကို ခိုးယူအသုံးချပြီး စီးပွားဖြစ် လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ငွေ မြိုးမြိုးမြက်မြက်ရှာခြင်းလည်း ရှိနေသည်။ အများပြည်သူသို့ သတင်းအချက်အလက် ဖြန့်ချိမှု မရှိခြင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် မမြင်နိုင်သောအချက်များကို ပိုမို မှုန်ဝါးစေသည်။
နေ့စဉ် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများ ဖြစ်နေသည့် အခြေအနေတွင် စိတ်ခံစားမှုသည် လွန်စွာမြင့်မားမည် ဖြစ်သော်လည်း ပဋိပက္ခ၏လမ်းကြောင်းနှင့် အခြေအနေကို ဖော်ပြရာတွင် ကျိုးကြောင်းဆီလျော်မှုထက် ခံစားမှုကို ဦးစားပေးသောကြောင့် အရေးကြီးသည့် ပြဿနာ အများအပြားကို တမင်ဖြစ်စေ၊ မသိနားမလည်သောကြောင့်ဖြစ်စေ ဘေးဖယ်ထားကြသည်။
သရုပ်ခွဲ လေ့လာရာတွင် မမြင်နိုင်သည့်အချက် အများအပြား ထွက်ပေါ်မှု၏ တစိတ်တပိုင်းမှာ ၎င်းတို့ယခင်က အတွေ့အကြုံ မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်သည့် ကိစ္စများအပေါ် စိတ်ရှိလက်ရှိ ထင်မြင်ချက်ပေးကြသည့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ခန့်ထားသော ပဋိပက္ခဆိုင်ရာ သရုပ်ခွဲလေ့လာသူများ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်တွင် များလာခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
သရုပ်ခွဲ လေ့လာရာတွင် မမြင်နိုင်သည့်အချက် အများအပြား ထွက်ပေါ်မှု၏ တစိတ်တပိုင်းမှာ ၎င်းတို့ယခင်က အတွေ့အကြုံ မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်သည့် ကိစ္စများအပေါ် စိတ်ရှိလက်ရှိ ထင်မြင်ချက်ပေးကြသည့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ခန့်ထားသော ပဋိပက္ခဆိုင်ရာ သရုပ်ခွဲလေ့လာသူများ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်တွင် များလာခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ထိုသူများတွင် မြန်မာအတွေ့အကြုံ မရှိသလောက်ဖြစ်သည့် ပါရဂူမြောက်ကျွမ်းကျင်သူ အဖွဲ့များနှင့် ပညာရှင်များ၊ လမ်းကြောင်းမှန် မရွေးနိုင်ကြသည့် အကူအညီပေးရေး လုပ်သားများ၊ မြန်မာနိုင်ငံအကြောင်း အဝေးမှ ထင်မြင်ချက်ပေးသည့် ရှည်လျားသော်လည်း ထူးမခြားနားသော သမိုင်းမှတ်တမ်းရှိသည့် ဝေဖန်သုံးသပ်သူများဖြစ်သည်။
၎င်းတို့သည် အချက်အလက်များကို အခြေခံမျှသာ အငြင်းပွားဖွယ် စုစည်းကာ မြေပြင်အတွေ့အကြုံ မရှိသော်လည်း စစ်ကောင်စီ ပြိုကွဲတော့မည် (သို့မဟုတ် အလားတူ စကားများ) ကို အကြိမ်ကြိမ်ပြောသည်။ ဝံပုလွေ မလာဘဲ ဝံပုလွေလာသည်ဟု မကြာခဏ ပြောသောသူသည် အမှန်တကယ် ဝံပုလွေလာသည့်အခါ အသက်ဆုံးရသည့် ပုံပြင်ပင် အဓိပ္ပာယ်ကင်းမဲ့သွားရသည့် အတိုင်းအတာအထိ ဖြစ်သည်။
နေပြည်တော်နှင့် ရန်ကုန်တွင် အတွေ့အကြုံရှိခဲ့သော်လည်း ပဋိပက္ခဇုန်များတွင် အတွေ့အကြုံမရှိသည့် စီမံအုပ်ချုပ်မှုအထူးပြု သြဇာကြီးမားသော နိုင်ငံခြားသား ပညာရှင်များသည် ပြည်ပသို့ ထွက်သွားရပြီး ရှုပ်ထွေးလှသော ပဋိပက္ခကို အဝေးမှ မှတ်တမ်းတင်နေကြသည်။ အတွေ့အကြုံမရှိခြင်းနှင့် ပထဝီ အကွာအဝေးကို ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ နားလည်ကျွမ်းကျင်သော အသိပညာ မဖြစ်စေပါ။ အဓိကအားဖြင့် ဝါရှင်တန်မှ သွေးရူးသွေးတမ်း သရုပ်ခွဲလေ့လာမှုများသည် မြန်မာပဋိပက္ခအပေါ် ကမ္ဘာ့နားလည်မှုကို ထိခိုက်ပျက်ဆီးစေသည်။
တနေ့တွင် စစ်ကောင်စီနှင့် မြန်မာစစ်တပ်သည် မလွှဲရှောင်နိုင်ဘဲ ကျဆုံးရမည်ဟု စာရေးသူ ယုံကြည်သကဲ့သို့ တစုံတယောက်က ယုံကြည်နိုင်လျှင် ပိုမိုဂရုတစိုက် ဆွေးနွေးခြင်း၊ ကြိုတင်စီစဉ်ခြင်း၊ ပွင့်လင်းမြင်သာခြင်း စသည့် မျက်နှာစာများမှ များပြားရှုပ်ထွေးသော စိန်ခေါ်မှုများကိုလည်း ဖော်ထုတ်နိုင်ရမည် ဖြစ်သည်။ စိတ်ကူးယဉ် “ညီညွတ်သော” လူမှုအသိုက်အဝန်းကို တမ်းတနေမည့်အစား သဘောထား ကွဲလွဲမှုများနှင့် လက်ရှိ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခြင်းဖြင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သည့် ပဋိပက္ခ သရုပ်ခွဲလေ့လာမှု နည်းလမ်းတခု ရှိသင့်သည်။
သရုပ်ခွဲလေ့လာရာတွင် မမြင်နိုင်သည့် အချက်များ၏ ထောင်ချောက်ကို ရှောင်ရန်၊ မရေရာမှု၊ ရှုပ်ထွေးမှုများကို လက်ခံရန်နှင့် စစ်ကောင်စီ ရေရှည်ကျဆုံးမှု အစီအစဉ်အတွက် အောက်ပါတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည် ဖြစ်သည်။ သမိုင်းဆိုင်ရာအခြေအနေ၊ ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် ပဋိပက္ခဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ဆက်သွယ်ပြောကြားချက်များကို အလေးထားခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
သမိုင်းအခြေအနေတွင် ပဋိပက္ခ သရုပ်ခွဲလေ့လာခြင်း
၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ စိတ်ဖိစီးစရာကောင်းသော တလွဲတချော်ဖြစ်နေသည့် အချက်များအနက် တခုမှာ နိုင်ငံခြားသား အများအပြားက ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုဒေသတွင် လှုပ်ရှားနေသည့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs)၊ အထူးသဖြင့် ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ဝင်များကို အာရုံစိုက်မှု နည်းခြင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA)၊ တအောင်းအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (TNLA) နှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) တို့ အင်အားကြီးထွားလာခြင်းကို လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်အတွင်း လုံးဝ လျစ်လျူရှုထားပြီး ဖြစ်ပေါ်လှုပ်ရှားမှုများ၏ သီးခြားဖြစ်ရပ်များ အဖြစ်မှအပ ၎င်းတို့၏ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်မှုအတွက် လုံလောက်သည့် လေးနက်မှုဖြင့် စဉ်းစားသုံးသပ်ခြင်း မရှိပေ။
မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA)၊ တအောင်းအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (TNLA) နှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) တို့ အင်အားကြီးထွားလာခြင်းကို လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်အတွင်း လုံးဝ လျစ်လျူရှုထားပြီး ဖြစ်ပေါ်လှုပ်ရှားမှုများ၏ သီးခြားဖြစ်ရပ်များ အဖြစ်မှအပ ၎င်းတို့၏ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်မှုအတွက် လုံလောက်သည့် လေးနက်မှုဖြင့် စဉ်းစားသုံးသပ်ခြင်း မရှိပေ။
၂၀၁၆ ခုနှစ်က Nikkei Asia တွင် ရေးသားရာ၌ ဦးသန့်မြင့်ဦးက ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ပဋိပက္ခကို ၁၉၂၆ ခုနှစ်က ချီကာဂိုမှ ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများအကြား အားပြိုင်မှုနှင့် တူညီသည့်သဘောမျိုးဖြင့် ပစ်ပယ်ခဲ့သည်။ အလားတူစွာပင် AA အင်အားကြီးထွားလာခြင်းကိုလည်း သံတမန်များနှင့် မြန်မာဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သူများက ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတိုင်မီအထိ လှောင်ပြောင်ခဲ့ပြီး နောက်ကွယ်မှ အမျိုးမျိုးသော ထိခိုက်နစ်နာမှုများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်း မပြုခဲ့ပေ။
အဖွဲ့များအကြားတွင် NUG ၏ “ညီညွတ်ရေး” နှင့် “ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး” အောက်တွင် ဖုံးကွယ်မထားသင့်သည့် အက်ကြောင်း အများအပြားရှိသည်။ ကချင်နှင့် တအာင်း တင်းမားမှုနှင့် နယ်မြေထိန်းချုပ်မှုများ အမှန်တကယ်ရှိသည်။ တအာင်းနှင့် ရှမ်း မုန်းတီးမှုနှင့် ယုံကြည်မှု ကင်းမဲ့ခြင်းသည် မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ သက်တမ်းကြာပြီ ဖြစ်သည်။
ရှမ်းလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများအကြား တင်းမာမှုကို မဖြေရှင်းနိုင်သည်မှာ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ကာလကမှ မဟုတ်ဘဲ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာပြီ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ကောင်စီ (RCSS) နှင့် ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ (SSPP) အကြား မကြာသေးမီက အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အပြုသဘော မြင်ရမည်ဖြစ်သော်လည်း ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာသည့် ပဋိပက္ခကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို အာမခံနိုင်ခြင်း မရှိပေ။
အညာဒေသမှ လူမှုအသိုက်အဝန်းများအကြား တင်းမာမှုများသည်လည်း ပြင်းထန်နေသည်။ ဘာသာရေး တင်းမာမှု၊ လူတန်းစား ကွဲပြားမှု၊ မြို့ပြကျေးလက် ကွာဟမှုတို့သည် မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ တည်ရှိနေသည့် အမှန်တကယ်ရှိနေသော လူမှုအကွဲအပြဲများ ဖြစ်သည်။ စစ်တပ်ကို ဆန့်ကျင်သည့် မကြံစဖူး တော်လှန်ရေး ညီညွတ်မှုတွင် ထိုတင်းမာမှုများကို အရေးမပါဟု မသတ်မှတ်သင့်ဘဲ ထိုသို့ သတ်မှတ်ပါက မိုက်မဲရာရောက်မည် ဖြစ်သည်။
အလားတူ အရေးကြီးသောကိစ္စတခုမှာ မလွှဲရှောင်သာဘဲ အဖွဲ့အချင်းချင်းကြား မျိုးဖြုတ်သည့် သံသရာကို ဆန့်ကျင်ရေး ဖြစ်သည်။ တော်လှန်ရေး အောင်မြင်ပြီး လာမည့်နှစ်များတွင် အရေးပါသည့် လူမှုအသိုက်အဝန်းများ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အစီအစဉ်များစွာ ရှိသည်ကို သံသယဖြစ်ရန် မလိုပေ။ အထူးသဖြင့် အနောက်တိုင်း အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်း (NGO) များ၏ ကိုးရိုးကားယား ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို ဖြတ်ကျော် ရှင်သန်နိုင်သူများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်များစွာ ရှိသည်ကို သံသယဖြစ်ရန် မလိုပေ။
သရုပ်ခွဲလေ့လာရာတွင် မမြင်နိုင်သောအချက်များမှာ တစိတ်တပိုင်းအားဖြင့် အလှူရှင်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအလှူရှင်များသည် နိုင်ငံခြားသားများအနေဖြင့် မြန်မာတွင် ဘာကို သိရှိရန် လိုကြောင်း မြန်မာကျွမ်းကျင်သူများအား မမေးဘဲ ၎င်းတို့၏ စနစ်များ၊ လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် မသိနားမလည်သော စပ်စုခြင်းကိုသာ ဦးစားပေးသည်။
လွတ်လပ်သော ကျွမ်းကျင်သူအဖွဲ့များနှင့် သုတေသနအဖွဲ့များအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ သီးခြား သုတေသန အစီအစဉ်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်ရေး ဘဏ္ဍာရေးအမှီအခို ကင်းခွင့်ပေးရန် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ သရုပ်ခွဲလေ့လာရာတွင် မမြင်နိုင်သောအချက်များမှာ တစိတ်တပိုင်းအားဖြင့် အလှူရှင်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအလှူရှင်များသည် နိုင်ငံခြားသားများအနေဖြင့် မြန်မာတွင် ဘာကို သိရှိရန် လိုကြောင်း မြန်မာကျွမ်းကျင်သူများအား မမေးဘဲ ၎င်းတို့၏ စနစ်များ၊ လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် မသိနားမလည်သော စပ်စုခြင်းကိုသာ ဦးစားပေးသည်။
ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်သူများ လက်ခံသင့်သော “အသွင်ကူးပြောင်းရေး” သင်ခန်းစာ နောက်တခု ရှိသေးသည်ဆိုလျှင် ထိုအရာမှာ ထောက်ခံသော မိတ်ဆွေများ၏ စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိသော ချဉ်းကပ်မှုအမြင်များကို အားမပေးဘဲ ဆန့်ကျင်ဘက်အမြင်များကို အားပေးရန် ဖြစ်သည်။ ခံနိုင်ရည် စစ်ဆေးမှုများထက် ပိုမိုတောင့်တင်းကြံ့ခိုင်သော လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည့် ဆန့်ကျင်ဆွေးနွေးသူများကို အားပေးခြင်း ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်သည်။
ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက် အလွဲများ
(၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏) သုံးလကြာအောင်ပွဲကို နှစ်နှစ်ခန့် ကြိုတင်စီစဉ်ရသည်။ တော်လှန်ရေး တဖြည်းဖြည်း ရှုံးနိမ့်ခြင်းသည် အောင်ပွဲ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်။ မြန်မာမှ ကြိုတင်ခန့်မှန်းသော ပဋိပက္ခလေ့လာမှုသည် လွဲသည်က များလွန်းသည်။ “အာဏာသိမ်းမည်မဟုတ်” ဆိုသည့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းမှုသည် “သတင်းဝေဖန်သုံးသပ်သူများ” ၏ မှားယွင်းတတ်သည့် သဘောသဘာဝကို ပြသသည့် အထင်ရှားဆုံး ဥပမာဖြစ်သည်။
မြန်မာအရေး သရုပ်ခွဲလေ့လာသူများတွင် ဝါအရင့်ဆုံးသူများအနက် တဦးဖြစ်သော အန်ထော်နီ ဒေးဗစ်သည် သေချာသည့် အောင်ပွဲများနှင့် သေချာသည့် ရှုံးနိမ့်မှုများအကြား ကူးချည်သန်းချည် လုပ်နေသည့် မဟာခန့်မှန်းချက်များ ပြုလုပ်သောကြောင့် ဝေဖန်ခံရသည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် သူရေးသည့် သရုပ်ခွဲလေ့လာမှု ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်မှာ “မြန်မာစစ်တပ်က ရခိုင်စစ်ပွဲကို မည်သည့်အတွက် နိုင်မည်နည်း” ဟု ဖြစ်သည်။ နောက်ခြောက်လကြာသောအခါ သူရေးသည့် ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်မှာ “ရခိုင်စစ်ပွဲတွင် မြန်မာစစ်တပ် မည်သည့်အတွက် ရှုံးနေသနည်း” ဟု ဖြစ်သည်။
ဒေးဗစ်၏ သရုပ်ခွဲလေ့လာမှု အချက်အလက်များသည် သူ၏ပြောင်မြောက်သော ခေါင်းစဉ်များထက် ပိုမို စဉ်းစားချင့်ချိန်မှု ရှိသော်လည်း ထိုမျှ လှုပ်ရှားပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ပိုမိုသတိထားသည့် ခန့်မှန်းချက်များ လိုသည်။ ထိုသို့ဖြစ်နေခြင်းကို ဒေးဗစ်၏ နာရီချိန်သီးဟု ခေါ်နိုင်သည်။ စစ်ကောင်စီ အာဏာသိမ်းပြီး သုံးနှစ်နီးပါးသည် နိုင်မည် သို့မဟုတ် ရှုံးမည်ဆိုသည်ကို အလေးပေးသည့် သရုပ်ခွဲလေ့လာမှုဆောင်းပါးများ လိုအပ်သည်ထက် ပိုမို ထွက်ပေါ်လာစေသည်။
မြန်မာတွင် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး EAO ဖြစ်သည့် KNU ၏ စစ်မြေပြင်ကံကြမ္မာသည် အနိမ့်အမြင့်များ ကြုံရတိုင်း၊ ဂိုဏ်းဂဏ အုပ်စုကွဲတိုင်း၊ အတွေးအခေါ်၊ ဘာသာရေး အကွဲအပြဲဖြစ်တိုင်း KNU ပွဲသိမ်းတော့မည်ဟု ရှုထောင့်မျိုးစုံဖြင့် တင်ပြနေကြသည်မှာ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာပြီဖြစ်သည်။
မှားယွင်းသော ကြိုတင်ခန့်မှန်းမှုများအနက် အထင်ရှားဆုံး ဥပမာတခုမှာ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) နှင့် ပတ်သက်သည်။ မြန်မာတွင် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး EAO ဖြစ်သည့် KNU ၏ စစ်မြေပြင်ကံကြမ္မာသည် အနိမ့်အမြင့်များ ကြုံရတိုင်း၊ ဂိုဏ်းဂဏ အုပ်စုကွဲတိုင်း၊ အတွေးအခေါ်၊ ဘာသာရေး အကွဲအပြဲဖြစ်တိုင်း KNU ပွဲသိမ်းတော့မည်ဟု ရှုထောင့်မျိုးစုံဖြင့် တင်ပြနေကြသည်မှာ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာပြီဖြစ်သည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် KNU တပ်များ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (နအဖ) စစ်အုပ်စုဘက်သို့ ဘက်ပြောင်းသည့် အကြီးမားဆုံးဖြစ်ရပ် နောက်ပိုင်းနှင့် မာနယ်ပလောနှင့် ကော့မူးရာကဲ့သို့သော အဓိကကျသည့် နယ်စပ်စခန်းများ ဆုံးရှုံးအပြီးတွင် အကြီးမားဆုံး ခြိမ်းခြောက်မှု ဖြစ်လာသည်။ စစ်အုပ်စု၏ နေရာတကာပါသော ဝါဒဖြန့်ချိရေး ယန္တရားက သတင်းမှားပေါင်းချုပ် KNU ကျဆုံးတော့မည်လော (Whither KNU?) အမည်ရှိစာအုပ်ကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသည်။
ထိုတော်လှန်ပုန်ကန်မှုသည် ပြည်ပအမြင်တွင် နိဂုံးချုပ်တော့မည့်သဘော ဖြစ်နေသည်။ အဓိကကျသော နယ်စပ်စခန်းများကို လက်လွှတ်ရပြီး ဆယ်စုနှစ်တခုကြာသောအခါ သတင်းတပုဒ်တွင် မိုးရာသီကုန်သောအခါ စစ်အုပ်စုက ကရင်တော်လှန်ရေးကို အဆုံးသတ်တော့မည်ဟု ရေးသည်။ လန်ဒန်မှ The Time သတင်းစာက “မြန်မာ-ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ပြည်တွင်းစစ် အဆုံးသတ်ရန် နီးကပ်လာ” ဆိုသည့် ခေါင်းစဉ်ဖြင့် သတင်းတပုဒ်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖော်ပြသည်။
လူရိုသေ ရှင်ရိုသေ လွန်စွာခံရသည့် Transnational Institute (TNI) ကလည်း KNU ကျဆုံးခြင်းနှင့် ခေတ်နှင့် လိုက်လျောညီထွေ မရှိတော့ခြင်းကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်က အစီရင်ခံစာတွင် ဟောကိန်းထုတ်သည်။ “မြန်မာမှ လူသိအများဆုံး သူပုန်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) သည် တခါက ကျယ်ပြန့်လှသော “လွတ်မြောက်ဒေသများ” ကို ဆုံးရှုံးပြီး ကရင်လူမှုအသိုက်အဝန်း အားလုံးနှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိသည့် နိုင်ငံရေးအစီအစဉ်ကင်းမဲ့ကာ အကျပ်အတည်း ကျရောက်နေသည်။ … ရေရှည်အလားအလာမှာ လက်တွေ့ကျသော နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် စစ်ရေး သေနင်္ဂဗျူဟာအဖြစ် ပုန်ကန်မှု အဆုံးသတ်ခြင်းဖြစ်သည်” ဟု ထိုအစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြသည်။
မူတြော်ခရိုင်အတွင်း သံလွင်မြစ်တလျှောက်မှ မြန်မာစစ်တပ်စခန်းအားလုံးကို သိမ်းပိုက်ပြီးကြောင်း မကြာသေးမီက ကြေညာသောအခါ KNU ထောက်ခံသူများ မည်မျှ ကျေနပ်သဘောကျကြမည်နည်း။ တာဝန်သိသော ပဋိပက္ခ သရုပ်ခွဲလေ့လာမှုများတွင် “ပွဲသိမ်းသည်” ဆိုသည့် စကားလုံးကို ဖယ်ရှားသင့်ပြီး လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး မည်သည့်နိဂုံးကိုမဆို သေချာပေါက် ဟောကိန်းထုတ်ခြင်းအား တံလျပ်ရေထင်ခြင်းဟု သုံးသပ်သင့်သည်။ နာကျင်စရာကောင်းသောအချက်မှာ ထိုနည်းလမ်းသည် မြန်မာစစ်တပ်၏ အလားအလာကို ခန့်မှန်းရာတွင်လည်း အလားတူ မှန်ကန်နေခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ စစ်တပ် ပွဲမသိမ်းသေးပေ။
“ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု” ဆိုသည့်စကားသည် နိုင်ငံတကာအကူအညီပေးရေး လုပ်ငန်း၏ ကျဆုံးနေသော ချဉ်းကပ်ပုံနည်းလမ်းများကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် မကုန်ခန်းနိုင်သော စွမ်းဆောင်ရည်မှ ဖော်ထုတ်လိုက်သည့် စကားလုံးဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း “ခန့်မှန်းနိုင်သည့် အန္တရာယ်များ” ကို ရှာဖွေခြင်းဖြင့် မြန်မာပဋိပက္ခလမ်းကြောင်း၏ တည်ငြိမ်ရေး မျှော်မှန်းချက်များအတွက် အသုံးဝင်မည့် အစီအမံအချို့ ပါဝင်သည်။
ထိုကိစ္စသည် လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီနှင့် သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ် တုံ့ပြန်ရေးအတွက် အထူးအရေးပါသော်လည်း မမြင်နိုင်သော အချက်များကို လျှော့ချရန် ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို ပဋိပက္ခ သရုပ်ခွဲလေ့လာမှုတွင် ပေါင်းစပ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဓိက စိန်ခေါ်မှုမှာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သူများက ထိုကိစ္စ၏ ရှုပ်ထွေးမှုနှင့် ကြိုတင်စီမံခြင်းကို လက်ခံရေးဖြစ်သည်။
ပဋိပက္ခဆိုင်ရာ ပိုမိုခိုင်မာသော ဆက်သွယ်ပြောကြားချက်များ
ပိုမိုပွင့်လင်းမြင်သာသော ဆက်သွယ်ပြောကြားမှုများဖြင့် ပဋိပက္ခ သရုပ်ခွဲလေ့လာရာတွင် မမြင်နိုင်သော အချက်များကို လျှော့ချနိုင်သည်။ ညီနောင်မဟာမိတ်များသည် AA, KNU နှင့် ကရင်နီတော်လှန်ရေး အင်အားစု ဗဟိုပြောခွင့်ရသူများ လုပ်ခဲ့သည့်အတိုင်း (အတိအကျ မဟုတ်လျှင်ပင်) ယေဘုယျ ပဋိပက္ခလှုပ်ရှားမှုကို ရှင်းလင်းစွာပြောကြားရာတွင် ကျွမ်းကျင်ကြသည်။
ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (KIO) သည် အသံတိတ်နေသည်မှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီဖြစ်သော်လည်း ထိုကိစ္စသည် ဆက်သွယ်ပြောကြားမှု ပုံစံတမျိုးပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပဋိပက္ခတလျှောက်လုံးတွင် သေနင်္ဂဗျူဟာကျသည့် ဆက်သွယ်ပြောကြားမှုကို ပိုမိုအာရုံစိုက်ခြင်းသည် ပဋိပက္ခ သရုပ်ခွဲလေ့လာရာတွင် မမြင်နိုင်သောအချက်များကို လျှော့ချရာ၌ အသုံးဝင်သည်။
ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (KIO) သည် အသံတိတ်နေသည်မှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီဖြစ်သော်လည်း ထိုကိစ္စသည် ဆက်သွယ်ပြောကြားမှု ပုံစံတမျိုးပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပဋိပက္ခတလျှောက်လုံးတွင် သေနင်္ဂဗျူဟာကျသည့် ဆက်သွယ်ပြောကြားမှုကို ပိုမိုအာရုံစိုက်ခြင်းသည် ပဋိပက္ခ သရုပ်ခွဲလေ့လာရာတွင် မမြင်နိုင်သောအချက်များကို လျှော့ချရာ၌ အသုံးဝင်သည်။ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် ရိုးသားမှုသည် ယုံကြည်မှုကို ဖြစ်စေသလို လိုအပ်သော အမှားပြင်ဆင်မှုနှင့် ခေါင်းဆောင်များ၏ တာဝန်ခံမှုကိုလည်း ဖြစ်စေသည်။
ယူကရိန်း စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဗယ်လာရီ ဇယ်လူဇနီနှင့် The Economist တို့ မကြာသေးမီက တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုကို ကြည့်ပါ။ ယူကရိန်းနှင့် မြန်မာအကြား နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် အသုံးဝင်သောကိစ္စ မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သောကြောင့် ထိုသို့နှိုင်းယှဉ်ခြင်းသည် အချိန်ဖြုန်းခြင်းသာ ဖြစ်သော်လည်း အသုံးဝင်သော အချက်မှာ ယူကရိန်းမှ ပဋိပက္ခ၏ပုံစံကို အကဲဖြတ်ရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇယ်လူဇနီ၏ ပွင့်လင်းမှု ဖြစ်သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် နှစ်လယ်က ယူကရိန်း တန်ပြန်ထိုးစစ်၏ စိတ်ပျက်ဖွယ် ရလဒ်များသည် စစ်တပ်နှစ်ခုအကြား နည်းပညာ အကျပ်အတည်းကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ပြောသည်။ “ရိုးရှင်းတဲ့ အချက်ကတော့ ရန်သူလုပ်နေသမျှ ကျနော်တို့က မြင်သလို ကျနော်တို့လုပ်နေသမျှကိုလည်း ရန်သူက မြင်တယ်” ဟု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇယ်လူဇနီက ပြောသည်။ ထိုစစ်ပွဲသည် လုံးဝ မပြီးဆုံးသေးသော်လည်း စစ်သားများ၏ အသက်များစွာ သေဆုံးစေပြီး စစ်လက်နက်ပစ္စည်း အကြီးအကျယ် ဖြုန်းတီးမှုဖြစ်နေသည်။
The Economist နှင့် ထိုတွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုတွင် မြန်မာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရန် မြင်သာသည့် အချက်တခု ရှိသေးသည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇယ်လူဇနီ၏ ရုရှားအပေါ် အကဲဖြတ်ချက်မှာ “(ရုရှနိုင်ငံဟာ) လူ့အသက် ဈေးအပေါဆုံး ပဒေသရာဇ်နိုင်ငံ ဖြစ်တယ်။ ကျနော်တို့ ယူကရိန်းမှာ ဈေးအကြီးဆုံးပိုင်ဆိုင်မှုက ကျနော်တို့ ပြည်သူတွေပဲ” ဟု ပြောသည်။
စစ်ကောင်စီသည် ၎င်းတို့ စစ်သားများနှင့် တနိုင်ငံလုံးမှ ပြည်သူများ၏ အသက်ကို ဂရုမစိုက်ပေ။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးနှင့် ၎င်း၏ နောက်ဆက်တွဲများသည် စစ်ကောင်စီအတွက် လုံးဝ အံ့သြစရာ မဖြစ်နိုင်သော်လည်း စစ်မျက်နှာ အများအပြားတွင် ထိရောက်စွာ မတုံ့ပြန်နိုင်သည့် မြန်မာစစ်တပ်ဖွဲ့စည်းပုံ အားနည်းချက်ကို ပြသနေသည်။
ကံမကောင်း အကြောင်းမလှသည်မှာ NUG ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရည်မွန်ထံမှ အလားတူ ရိုးသားသော၊ ရေရှည်အမြင်ရှိသော အကဲဖြတ်ချက် ထွက်လာရန် မျှော်လင့်ချက် ကင်းမဲ့နေခြင်းဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအလွန်ကာလတွင် ထို “ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု” သည် “ပြည်ထောင်စု စိတ်ဓာတ်” ၏ သက်သေသာဓက ဖြစ်သည်ဟု Facebook ပို့စ်တခုတွင် ဖော်ပြသည်။
ခေတ္တသမ္မတ ဒူဝါလရှီးလသည် ပိုမိုလေးနက်သူဖြစ်သော်လည်း သူ၏ မကြာသေးမီက ပြောကြားချက်များသည် အကောင်းမြင်လွန်းသော စာရင်း ဝင်နေသည်။ VOA သတင်းဌာနနှင့် မကြာသေးမီက တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုသည် (NUG ကို တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုရန် မောပမ်းစွာ တောင်းဆိုမှုပါစေကာမူ) ရှင်းလင်းပြတ်သားမှုနှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်မှုတွင် သတိပြုလောက်သော တိုးတက်မှုဖြစ်သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ပထမဆုံး “D-Day” ကြေညာချက်မှ စတင်ကာ စံချိန်ချိုးနိုင်သော အောင်မြင်မှုဇာတ်ကြောင်း မဟုတ်ဘဲ ပဋိပက္ခနှင့် ပတ်သက်၍ အနောက်နိုင်ငံများက ကြားလိုသည့် ခက်ခဲသောဖြစ်ရပ်မှန်ကို NUG လက်ခံရမည်ဖြစ်သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ပထမဆုံး “D-Day” ကြေညာချက်မှ စတင်ကာ စံချိန်ချိုးနိုင်သော အောင်မြင်မှုဇာတ်ကြောင်း မဟုတ်ဘဲ ပဋိပက္ခနှင့် ပတ်သက်၍ အနောက်နိုင်ငံများက ကြားလိုသည့် ခက်ခဲသောဖြစ်ရပ်မှန်ကို NUG လက်ခံရမည်ဖြစ်သည်။
ချီးကျူး ဂုဏ်ပြုသင့်သည့် အင်တာဗျူးတခုမှာ နိုင်ဝင်ဘာလ နှောင်းပိုင်းက ကရင်နီအမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KNDF) ဒုတိယ စစ်ဦးစီးချုပ် ကိုမာဝီနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းရာတွင် ရှင်းလင်းမှုနှင့် မူများဖြစ်သည်။ ထိုတွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုတွင် ကိုမာဝီက လွိုင်ကော် လွတ်မြောက်ရေး အသေးစိတ်ကို ဆွေးနွေးသည်။
“တနိုင်ငံလုံး ညှိနှိုင်းထိုးစစ် ပုံပေါ်လာအောင် ကျနော်တို့က ကျနော်တို့ဒေသ အသီးသီးမှာ စစ်ဆင်ရေးတွေ လုပ်ဖို့ အရေးကြီးတယ်။ အခြားဒေသက တော်လှန်ရေး အင်အားစုတွေလည်း ကိုယ့်ဒေသမှာကိုယ် အလားတူ စစ်ဆင်ရေးတွေ လုပ်ဖို့လိုတယ်။ ကျနော်တို့က တဖွဲ့နဲ့တဖွဲ့ ကူညီဖို့၊ တဖွဲ့ရဲ့ အောင်မြင်မှုက အခြားတဖွဲ့ ခွန်အားရယူဖို့နဲ့ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းပစ်ဖို့ လိုတယ်” ဟု ၎င်းကပြောသည်။
ပဋိပက္ခဆိုင်ရာ ဆက်ဆံပြောကြားမှုတွင် အရေးပါသည့် တိုးတက်မှုမှာ အနာဂတ်အတွက် စီမံခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအလွန် စိတ်ကူးယဉ်နိုင်ငံတော်က စောင့်မျှော်နေသည်ဟု ထင်သည့် ကံမကောင်း အကြောင်းမလှသော သဘောသဘာဝလည်း ရှိနေသည်။
အမေရိကန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အိုမာ ဘရက်ဒလေ၏ ကျော်ကြားသည့် စကားဖြစ်သော “အပျော်တမ်းသမားတွေက သေနင်္ဂဗျူဟာ ဆွေးနွေးတယ်။ တကယ့် တိုက်ခိုက်ရေးသမားတွေက ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးကို ဆွေးနွေးတယ်” ဆိုသည့် စကားသည် မြန်မာမှ အလွှာများစွာရှိသော ပုန်ကန်မှုအတွက်လည်း မှန်ကန်သည်။ သေနင်္ဂဗျူဟာ ဦးတည်ချက်နှင့် အောင်မြင်မှုအတွက် ပြောသောစကားက များနေပြီး စွမ်းဆောင်ရည်များ၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ ထောက်ပံ့ရေး၊ အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် ရှေရှည်လက်တွေ့ စိန်ခေါ်မှုများ၊ နောက်ဆုံးရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်သို့ မည်သို့ရောက်မည်၊ ထိုနှစ်များနောက်ပိုင်းတွင် မည်သို့ဖြစ်မည်ဆိုသည့်အကြောင်း ပြောသည့်စကားက နည်းနေသည်။ ထိုသို့လုပ်ရန် အကြွင်းမဲ့ သွေးစည်းချစ်ကြည်မှု ဖော်ပြရန်ထက် လွန်စွာပိုမိုလေးနက်သော စီမံအုပ်ချုပ်နိုင်သည့်စွမ်းရည် လိုသည်။
စွမ်းအင်ဆိုင်ရာကျွမ်းကျင်သူ Guillaume de Langre က အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ မတိုင်မီ ၁၉၉၀ မှ ၂၀၁၀ အထိ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး သက်ဆိုးရှည်စေသည့် သယံဇာတထွန်းကားမှု ဆယ်စုနှစ် သုံးခုနီးပါးသည် မကြာမီ ပြိုလဲတော့မည်၊ ထိုအချိန်သည် စစ်ကောင်စီပြိုလဲချိန်နှင့် ချိန်ကိုက်ပြီး စနစ်ပြိုလဲမှုဖြစ်မည်ဟု မကြာသေးမီက ဆောင်းပါးတခုတွင် ဟောကိန်းထုတ်သည်။
ထိုအချက်သည် တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအတွက် အဆိပ်မိနေသည့် အမွေအနှစ်ဖြစ်သည်။ ပြန်လည် တည်ဆောက်ရေးအတွက် ရင်းမြစ်အနည်းငယ်သာရှိတော့သော စွန့်ပစ်ခံထားရသည် လွတ်မြောက်နယ်မြေ၊ ကြီးမားလှသော ကမ္ဘာ့လိုအပ်ချက်များအကြား နိုင်ငံတကာရန်ပုံငွေအဖွဲ့များ အလုအယက်ဖြစ်ရန် သေချာပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ်ကကဲ့သို့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ အလုအယက်လာမည် မဟုတ်တော့ပေ။ အကန့်အသတ်မရှိသည့် နိုင်ငံတကာ ရက်ရောမှုထက် ဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းကို အောက်ဈေးဖြင့်ရောင်းသည့် အညှာတာ ကင်းမဲ့သော ဈေးကွက်သာ ဖြစ်လာနိုင်သည်။
NUG အနေဖြင့် သရုပ်ခွဲလေ့လာရာတွင် မမြင်နိုင်သည့် ထိုအချက်အလက်အများအပြားနှင့် ဖော်ပြမထားသည့် အခြားအချက်အလက်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်း မရှိလျှင်၊ ၎င်းတို့ကို ဝန်ခံနိုင်ခြင်းပင် မရှိလျှင် မည်သည့် အနာဂတ်ငြိမ်းချမ်းရေးမဆိုသည် နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးခံရမည် ဖြစ်သည်။
ငြိမ်းချမ်းရေးသို့ သွားရာလမ်း၏ အတားအဆီးများတွင် မြေမြှုပ်မိုင်းများနှင့် မပေါက်ကွဲသေးသော ခဲယမ်းများ၊ ပြည်သူ့စစ်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ ရာဇဝတ်မှုနှင့် ဖရိုဖရဲဖြစ်မှုများ၊ တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရေး အင်အားစုများကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ စစ်ကောင်စီ စိတ်ဓာတ်များ ဖျက်သိမ်းရေး၊ စစ်တပ်စိတ်ဓာတ်များ ဖျက်သိမ်းရေး၊ NLD စိတ်ဓာတ် ဖျက်သိမ်းရေး၊ လူထုအာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှု (CDM) ကို လုံလောက်စွာ ထောက်ခံခြင်းမရှိဟု ယူဆသူ မည်သူ့ကိုမဆို လက်စားချေခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ငြိမ်းချမ်းရေးသို့ သွားရာလမ်း၏ အတားအဆီးများတွင် မြေမြှုပ်မိုင်းများနှင့် မပေါက်ကွဲသေးသော ခဲယမ်းများ၊ ပြည်သူ့စစ်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ ရာဇဝတ်မှုနှင့် ဖရိုဖရဲဖြစ်မှုများ၊ တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရေး အင်အားစုများကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ စစ်ကောင်စီ စိတ်ဓာတ်များ ဖျက်သိမ်းရေး၊ စစ်တပ်စိတ်ဓာတ်များ ဖျက်သိမ်းရေး၊ NLD စိတ်ဓာတ် ဖျက်သိမ်းရေး၊ လူထုအာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှု (CDM) ကို လုံလောက်စွာ ထောက်ခံခြင်းမရှိဟု ယူဆသူ မည်သူ့ကိုမဆို လက်စားချေခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
အခြားထောင်ချောက်များတွင် ပြည်တော်ပြန် ဘဝင်မြင့်မှုများနှင့် အခွင့်အရေးများ ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အခြေအနေ စောင့်ကြည့်နေသည့် သဘောထားဖြင့် နေထိုင်သော မြို့ပြပြည်သူများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်မှု သို့မဟုတ် လက်စားခြေမှုမှ လွတ်ကင်းခွင့်ပြုမည်လား။
ထိုသို့မရေရာသော အခြေအနေတွင် အတိအကျ သေချာပေါက် ဟောကိန်းထုတ်ခြင်းသည် အသိဉာဏ် ကင်းမဲ့ရုံသာမက အန္တရာယ်လည်း များသည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအလွန် အကောင်းမြင်မှုများသည် လေးစားစရာ ကောင်းသော်လည်း အလွန်အကျွံ မျှော်မှန်းချက်ထားခြင်းသည် ဆိုးကျိုးဖြစ်စေသည်။
မြန်မာပြည်တွင်းစစ်တွင် သေချာသည့် တခုတည်းသောကိစ္စမှာ စစ်ကောင်စီ၏ တရားမဝင်မှုသာ ဖြစ်သည်။ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးနှင့် အမျိုးမျိုးသော ဆန့်ကျင်မှုပုံစံများကို တရားမျှတသောစစ် တော်လှန်ရေးအဖြစ် ပိုမိုတိကျစွာ ပုံဖော်နိုင်သည်။ သို့သော် များပြားလှသော စစ်မြေပြင်မြင်ကွင်းများ၏ ပကတိအခြေအနေကို တိကျစွာ ဖတ်ရှုနိုင်ခြင်းကသာ အောင်ပွဲကို အာမခံနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ဝါဒဖြန့်မှုများနှင့် အမျိုမျိုးသော မမြင်နိုင်သည့်အချက်များက အာမခံနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
(ဧရာတီ အင်္ဂလိပ်ပိုင်းပါ David Scott Mathieson ၏ Analytical Blind Spots and Armed Conflict in Myanmar ကို ဘာသာပြန်သည်။ )
You may also like these stories:
မြန်မာ့ ပြောက်ကျားစစ် အောင်နိုင်ရေး အယူအဆ၏ အန္တရာယ်များ
စစ်ရှုံးနေသော်လည်း စစ်ကောင်စီ မရှုံးသေး
မြန်မာ့စစ်မြေပြင်တွင် ချိန်ခွင်လျှာပြောင်းလဲမှုကို လေ့လာခြင်း
