အင်ဒိုနီးရှား သမ္မတ မစ္စတာ ဂျိုကိုဝီဒိုဒို၏ ညာလက်ရုံး ကြယ်လေးပွင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း မစ္စတာ လူဟတ် ပန်ဂျိုင်တန်သည် “ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းပေးမည့်သူ” ဟု နာမည်ကောင်းထွက်သော်လည်း မြန်မာစစ်ကောင်စီက အင်ဒိုနီးရှား စစ်တပ်အပေါ် ယခင်လို မြင့်မြင့်မားမား အလေးထားမှုမျိုး မရှိတော့သောကြောင့် မြန်မာအထူးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် သူထမ်းဆောင်မည့် အခန်းကဏ္ဍသစ်သည် မဖြေရှင်းနိုင်သည့် ပြဿနာဖြစ်ဖွယ်ရှိကြောင်း သုတေသီများက ပြောသည်။
အဖွဲ့ဝင် ၁၀ နိုင်ငံပါဝင်သည့် အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများအသင်း (ASEAN) ၏ ယခုနှစ် အလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ဖန်တီးထားသည့် ASEAN အထူးကိုယ်စားလှယ်ခန့်ရန် အထူးအခွင့်အရေးရသည်။ ထိုရာထူးကို လွန်ခဲ့သော ၂ နှစ်အတွင်း ASEAN ဥက္ကဋ္ဌများဖြစ်သည့် ဘရူနိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများက ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
သမ္မတ ဂျိုကို ဝီဒိုဒို၏ အစီအစဉ်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဒေသတွင်းလေ့လာသူများအကြား ဆွေးနွေးမှုများ ရှိနေစဉ် သူ၏ နံပါတ် ၂ ခေါင်းဆောင် မစ္စတာ လူဟတ်ကို ASEAN အထူးသံတမန်အဖြစ် ခန့်အပ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု Bloomberg သတင်းဌာနက အမည်မဖော်ပြထားသည့် သတင်းရင်းမြစ်ကို ကိုးကားရေးသားသည်။
မစ္စတာ လူဟတ်သည် အထူးကိုယ်စားလှယ်လောင်း အများအပြားအနက် တဦးဖြစ်သည်ဟု Bloomberg သတင်းဌာနက ပြောကြားသော်လည်း ထိုရာထူးခန့်အပ်မှုနှင့်ပတ်သက်သည့် ဆွေးနွေးမှုများကို သူမသိကြောင်း ကြယ်လေးပွင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်းနှင့် လက်ရှိ ရေကြောင်းညှိနှိုင်းရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုရေးရာဝန်ကြီး မစ္စတာ လူဟတ်ကပြောသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့ တတိယအကြီးဆုံး ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည့် အင်ဒိုနီးရှားတွင် စစ်တပ်ဦးဆောင်သည့် အာဏာရှင်စနစ်မှ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်စွာ အသွင်ကူးပြောင်းခဲ့သည့် သတင်းစကားပေးပို့ရေး မြန်မာသို့ ထိပ်တန်းဗိုလ်ချုပ်တဦးကို စေလွှတ်ရန် ရည်ရွယ်ကြောင်း ယခုလအစောပိုင်းက Reuters သတင်းဌာနနှင့် တွေ့ဆုံရာတွင် မစ္စတာ ဝီဒိုဒိုက ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဗိုလ်ချုပ်ကို ASEAN ၏ အထူး ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် စေလွှတ်မည် သို့မဟုတ် သူ၏ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် စေလွှတ်မည် စသည့် အသေးစိတ်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး သမ္မတ ဝီဒိုဒိုက ပြောကြားခြင်း မရှိပေ။
ကမ္ဘာ့ တတိယအကြီးဆုံး ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည့် အင်ဒိုနီးရှားတွင် စစ်တပ်ဦးဆောင်သည့် အာဏာရှင်စနစ်မှ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်စွာ အသွင်ကူးပြောင်းခဲ့သည့် သတင်းစကားပေးပို့ရေး မြန်မာသို့ ထိပ်တန်းဗိုလ်ချုပ်တဦးကို စေလွှတ်ရန် ရည်ရွယ်ကြောင်း ယခုလအစောပိုင်းက Reuters သတင်းဌာနနှင့် တွေ့ဆုံရာတွင် မစ္စတာ ဝီဒိုဒိုက ပြောကြားခဲ့သည်။
မစ္စတာ ဝီဒိုဒိုက မြန်မာသို့ စေလွှတ်မည့် ဗိုလ်ချုပ်သည် အထူးသံတမန်ရာထူးကို ယူမည်မဟုတ်ဟု South China Morning Post သတင်းစာ၏ This Week in Asia ကဏ္ဍက နားလည်ထားသည်။
မစ္စတာ လူဟတ် ပန်ဂျိုင်တန်၏ ပြောခွင့်ရသူ ဂျိုဒီ မာဟာဒီက လတ်တလော တစုံတရာ ဝေဖန်ပြောကြားခြင်း မရှိပေ။
မည်သူ့ကို အထူးသံတမန်အဖြစ် ခန့်အပ်သည်ဖြစ်စေ Reuters သတင်းဌာနသို့ သမ္မတ ဂျိုကို ဝီဒိုဒို ပြောကြားသည့်အတိုင်း ဗိုလ်ချုပ်တယောက်ကို စေလွှတ်ဖွယ်ရှိနေသည်။
ASEAN ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရေး မြန်မာဗိုလ်ချုပ်များကို ဖျောင်းဖျပြောဆိုရန် စစ်အရာရှိတဦး၏ အားထုတ်မှုသည် ရလဒ်အနည်းငယ် ရှိလာနိုင်ကြောင်း လေ့လာသူများက ပြောသည်။
“မြန်မာစစ်ကောင်စီက ဒေသတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေအပေါ် သဘောထားတွေကို ကျနော်တို့ မနှစ်က လေ့လာခဲ့ပြီး သူတို့က အင်ဒိုနီးရှားစစ်တပ်ကို အလေးထားမှု အနည်းဆုံးဆိုတာ တွေ့ရတယ်။ အထူးသဖြင့်ကတော့ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွေမှာ နိုင်ငံရေးအာဏာကို စွန့်လွှတ်ခဲ့တာကြောင့် အလေးထားမှု နည်းတယ်” ဟု စင်ကာပူအခြေစိုက် သေနင်္ဂဗျူဟာလေ့လာရေး နိုင်ငံတကာအင်စတီကျု (IISS) သုတေသန အဖွဲ့မှ အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ သုတေသီ အာရွန် ကော်နယ်လီက ပြောသည်။
“ABRI (အင်ဒိုနီးရှားစစ်တပ်၏ အမည်ဟောင်း) က လုပ်ငန်းတာဝန် နှစ်ရပ်ကို စွန့်လွှတ်လိုက်တဲ့အခါ အင်ဒိုနီးရှားစစ်တပ်နဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံရမယ့်အကြောင်း မရှိတော့ဘူး။ အဲဒီလို ဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ လုံးဝနားမလည်နိုင်တဲ့ အမှားလို့ မြန်မာစစ်တပ်က မြင်တယ်” ဟုလည်း သူကပြောသည်။
အာဏာရှင် သမ္မတ ဆူဟာတိုခေတ်က မြန်မာစစ်အုပ်စုသည် အင်ဒိုနီးရှားစစ်တပ်ကို “အကိုကြီး” ဟု မြင်ပြီး နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးကို စစ်တပ်ကလွှမ်းမိုးကာ နိုင်ငံကိုကာကွယ်ရန် ခွင့်ပြုသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်နှစ်ရပ်ကို လေ့လာလိုသည်။
အာဏာရှင် သမ္မတ ဆူဟာတိုခေတ်က မြန်မာစစ်အုပ်စုသည် အင်ဒိုနီးရှားစစ်တပ်ကို “အစ်ကိုကြီး” ဟု မြင်ပြီး နိုင်ငံရေးနှင့်စီးပွားရေးကို စစ်တပ်ကလွှမ်းမိုးကာ နိုင်ငံကိုကာကွယ်ရန် ခွင့်ပြုသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်နှစ်ရပ်ကို လေ့လာလိုသည်။
သူကိုယ်တိုင်လည်း ဗိုလ်ချုပ်တဦးဖြစ်သော ဆူဟာတို လက်အောက်တွင် အစိုးရဆန့်ကျင်ခြင်းကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ထားပြီး ဂျကာတာကို ဝေဖန်သည့် မည်သူ့ကိုမဆို နှုတ်ပိတ်ပစ်သည်။
စစ်အုပ်စုနှင့်ဆွေးနွေးရန် ဂျကာတာက မြန်မာသို့ အဆင့်မြင့်စစ်အရာရှိတဦး စေလွှတ်သည်မှာ ယခုတကြိမ်သည် ပထမဆုံးအကြိမ် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်က သမ္မတနှင့် ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်း ဆူဆီလို ဘမ်ဘန်း ယူဒိုယိုနိုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်းနှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း စိုးဝင်း၏ နာရေး တက်ရောက်ရန် အငြိမ်းစားဗိုလ်ချုပ်နှင့် စစ်တပ်အတွင်းမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လိုလားသောခေါင်းဆောင် အဂတ်စ် ဝစ်ဒ်ဂျိုဂျိုကို မြန်မာသို့ စေလွှတ်ဖူးသည်။
မြန်မာတွင် ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းရေးကို လက်ခံရန်အတွက် စစ်အုပ်စုခေါင်းဆောင်များကို ဖျောင်းဖျရန်လည်း မစ္စတာ ဝစ်ဒ်ဂျိုဂျိုကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ မစ္စတာ ယူဒိုယိုနိုသည် စစ်အုပ်စုနှင့် ပုဂ္ဂလိက ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး အထူးသဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်က မြန်မာတွင် ဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်ရန် အစီအစဉ်ကို ထုတ်ဖော်ကြေညာပြီးနောက် ထိုစဉ်က သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်နှင့် အဆက်အသွယ်ရှိသည်။
“ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းရေးပြီးနောက် အင်ဒိုနီးရှားတွင် အဆင်ပြေကြောင်းနှင့် စစ်တပ်ကလည်း အဆင်ပြေကြောင်း ပြလိုပါက” မစ္စတာ လူဟတ်သည် သမ္မတ ဝီဒိုဒိုကိုယ်စား နေပြည်တော်သို့ စေလွှတ်သင့်သည့် မှန်ကန်သောရွေးချယ်မှုဖြစ်ကြောင်း အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ သေနင်္ဂဗျူဟာနှင့် နိုင်ငံတကာလေ့လာရေးဌာန (SCIS) မှ သုတေသီ အန်ဒရူး မန်တောင်က ပြောသည်။
“ဒါပေမယ့် ကျနော်တို့ အတွေ့အကြုံကို မြန်မာစစ်ကောင်စီက ယုံကြည်မလား။ ကျနော်တို့ လိုချင်တာမျိုးကို သူတို့လိုချင်သလား။ အကြမ်းဖက်မှုတွေရပ်တန့်ပြီး နိုင်ငံရေးအရ အဖြေရှာဖို့ မြန်မာက သက်ဆိုင်သူအားလုံး စိတ်အားထက်သန်မှု ရှိ၊ မရှိ ဆိုတာကို ခုချိန်ကစတင်ပြီး လေ့လာရတော့မှာပဲ” ဟုလည်း သူကပြောသည်။
ထို့ကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ် အကောင်အထည်ပေါ်ရန် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံအနေဖြင့် “ပိုမိုရှင်းသော လုပ်ငန်းစီမံချက်နှင့် သေနင်္ဂဗျူဟာ” ကို ပြသရန်လိုကြောင်း သုတေသီ မန်တောင်က ဂျကာတာကို တိုက်တွန်းသည်။
ထို့ကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ် အကောင်အထည်ပေါ်ရန် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံအနေဖြင့် “ပိုမိုရှင်းသော လုပ်ငန်းစီမံချက်နှင့် သေနင်္ဂဗျူဟာ” ကို ပြသရန်လိုကြောင်း သုတေသီ မန်တောင်က ဂျကာတာကို တိုက်တွန်းသည်။
“မြန်မာအတွက် ကျနော်တို့ အောင်မြင်မှုကို ဒီနှစ်အတွင်း ဘာလုပ်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်သာမက ဒီအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းဖို့ မြန်မာအပေါ် ရေရှည်သက်ရောက်မှု ကျနော်တို့မှာ ရှိ၊ မရှိက အဆုံးအဖြတ်ပေးမယ်” ဟုလည်း သူကပြောသည်။
အထူးသံတမန်ရုံး
လွန်ခဲ့သောလတွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စ ရက်နို မာဆူဒီက အင်ဒိုနီးရှားသည် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ASEAN အထူးသံတမန်ရုံးကို တည်ထောင်ပြီး သံတမန်အများအပြားကို တာဝန်ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောသည်။
ASEAN ၏ မြန်မာဆိုင်ရာ သေနင်္ဂဗျူဟာ “ရေရှည်တည်တံ့ပြီး စနစ်တကျ အခြေခိုင်မာရေး” အတွက် အထူးသံတမန်ရုံးသည် ASEAN အတွင်း ထူထောင်ထားသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ရန် မျှော်လင့်ကြောင်း အင်ဒိုနီးရှား SCIS မှ သုတေသီ မန်တောင်က ပြောသည်။
စင်ကာပူနိုင်ငံဆိုင်ရာ အင်ဒိုနီးရှား သံအမတ်ဟောင်း ငုရာ ဆွာဂျယာသည် ASEAN အထူးသံတမန်ရာထူးကို ရမည်ဆိုသည့် သတင်းများထွက်နေသည်။
ယခင်ဥက္ကဋ္ဌများဖြစ်သော ဘရူနိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယားတို့နှင့်မတူဘဲ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးကို ထိုရာထူးတွင် မခန့်ရန် အင်ဒိုနီးရှား၏ လုပ်ဆောင်မှုမှာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး၏ အခြားလုပ်ငန်းများကို ထိုကိစ္စက အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေလိုသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သုတေသီ ကော်နယ်လီက ပြောသည်။
(South China Morning Post ၏ This Week in Asia ကဏ္ဍမှ Resty Woro Yuniar ၏ Can an Indonesian general help Asean move Myanmar peace plan along? No sir, analysts say ကို ဘာသာပြန်သည်။)
You may also like these stories :
အမေရိကန် ပူးတွဲသဘာပတိလုပ်မည့် အာရှစစ်ဘက်အစည်းအဝေး မြန်မာကို ဖိတ်ထား
စစ်ကောင်စီက “အသွင်ကူးပြောင်းရေး” လုပ်ခဲ့ရင်
အင်ဒိုနီးရှား ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည့် ၂၀၂၃ တွင် ASEAN သည် ခေတ်နှင့် ကိုက်ညီလာမည်လား
ASEAN ဥက္ကဋ္ဌ အပြောင်းအလဲနဲ့ မြန်မာ့မျှော်လင့်ခြင်း ၂၀၂၃
မြန်မာဗိုလ်ချုပ်တွေကို အင်ဒိုနီးရှားမှာ တရားစွဲနိုင်မလား
