ထိုနေ့သည် ဇူလိုင်လအတွင်း မြန်မာပြက္ခဒိန်တွင် ပြဿဒါးနေ့ဖြစ်သောကြောင့် လယ်သူ ဒေါ်ယာဆွေကြင်က သီးနှံပင်များကို သွားရောက် မကြည့်ရန် သူ၏ခင်ပွန်းကို သတိပေး ဖျောင်းဖျသည်။
နာရီအတန်ကြာသောအခါ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော သုံးနှစ်ကြာ ပြည်တွင်းစစ်တွင် နှစ်ဖက်လုံးက ထောင်ထားသည့် မရေတွက်နိုင်သော မြေမြှုပ်မိုင်းများအနက် တလုံးကြောင့် သူ၏ ခင်ပွန်း သေဆုံးသွားသည်။
“ညနေဘက်ရောက်တော့ လယ်တောထဲက ပေါက်ကွဲသံတခု ကြားတယ်” ဟု ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း တောင်တန်းများပေါ်ရှိ သူ၏ နေအိမ်မှတဆင့် AFP သတင်းဌာနသို့ ပြောသည်။
“သူ အဲဒီနေရာကို သွားမယ်ဆိုတာ ကျမ သိပြီး စိုးရိမ်နေတာ” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။
ထိုနေ့သည် လစက်ဝန်းဖြင့် လည်ပတ်သည့် မြန်မာ့ရိုးရာပြက္ခဒိန်တွင် ဂြိုဟ်စီးဂြိုဟ်နင်းနှင့် အခြားအချက်များကြောင့် မကောင်းသော ပြဿဒါးနေ့ဟု သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ခင်ပွန်းကို အိမ်တွင်သာ နေရန် တိုက်တွန်းခြင်းဖြစ်သည်။
“သူ ကျမစကား နားမထောင်ဘူး” ဟု ဒေါ်ယာဆွေကြင်က ပြောသည်။
“အခုတော့ ကျမမှာ သားတယောက်၊ မြေးတယောက်ပဲ ကျန်တော့တယ်” ဟု သူက ပြောသည်။
စစ်တပ်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများအကြား ကြိုကြားကြိုကြား တိုက်ပွဲများ ဆယ်စုနှစ် များစွာဖြစ်ပြီးနောက် မြန်မာတွင် လူအသေအပျောက်များစေသည့် မြေမြှုပ်မိုင်းများ ပြန့်ကျဲနေသည်။
စစ်တပ်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများအကြား ကြိုကြားကြိုကြား တိုက်ပွဲများ ဆယ်စုနှစ် များစွာဖြစ်ပြီးနောက် မြန်မာတွင် လူအသေအပျောက်များစေသည့် မြေမြှုပ်မိုင်းများ ပြန့်ကျဲနေသည်။
ထိုပဋိပက္ခကို စစ်ကောင်စီ၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုက ပိုမိုပြင်းထန်စေပြီး ပြည်သူကာကွယ်ရေးတပ် (PDF) သစ် ဒါဇင်ပေါင်းများစွာ ပေါ်ပေါက်လာကာ ယခုအခါ ၎င်းတို့သည် စစ်တပ်ကို ဖြုတ်ချရန် တိုက်ခိုက်နေကြသည်။
လွန်ခဲ့သောနှစ်တွင် မြေမြှုပ်မိုင်းများနှင့် အခြား စစ်အကြွင်းအကျန်များကြောင့် မြန်မာတွင် ထိခိုက်သေဆုံးမှုသည် အခြား နိုင်ငံများထက် ပိုမိုများပြားပြီး မြန်မာသည် စစ်ဖြစ်နေသည့် ဆီးရီးယားနှင့် ယူကရိန်းတို့ကို ကျော်တက်သွားသည်ဟု နိုင်ငံတကာမြေမြှုပ်မိုင်း တားဆီးပိတ်ပင်ရေးလှုပ်ရှားမှု (ICBL) ၏ အဆိုအရ သိရသည်။
ကောင်းကင်နှင့် သစ်ပင်တွေ ချာချာလည်
မြန်မာတွင် ၂၀၂၃ ခုနှစ်က လူအနည်းဆုံး ၂၂၈ ဦး (တပတ်လျှင် ၄ ဦးကျော်နှုန်း) မိုင်းများကြောင့် သေဆုံးခဲ့ပြီး အခြားသူ ၇၇၀ ကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေသည်ဟု ICBL အဖွဲ့၏ နောက်ဆုံးထုတ် အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။
အရှေ့ပိုင်း ကယားပြည်နယ်တွင် သူ၏ ဇနီးနှင့် ကလေးများအတွက် ဆန်ပြန်ယူသည့် ခဏတာခရီးအတွင်း လယ်သမားကြီး ဦးလှဟန်သည် မြေမြှုပ်မိုင်းကြောင့် မသန်မစွမ်းဖြစ်သွားပြီး အလုပ် မလုပ်နိုင်တော့ဘဲ မိသားစု အနာဂတ်အတွက် စိုးရိမ်နေရသည်။
သူ၏ရွာမှ စစ်ကောင်စီတပ်များ ဆုတ်ခွာသွားချိန် ပြန်သွားစဉ် ဒေသဘုရားကျောင်း အဝင်ဝအနီးတွင် ထောင်ထားသည့် မြေမြှုပ်မိုင်း နင်းမိသည်။
“ကျနော် သတိရလာတော့ ကျနော် ဘယ်လိုလဲကျသွားခဲ့တယ်ဆိုတာ မသိတော့ဘဲ နောက်တမိနစ်လောက်နေမှ အသိစိတ်ပြန်ဝင်လာတယ်” ဟု AFP သတင်းဌာနသို့ ၎င်းကပြောသည်။
“ကျနော် မော့ကြည့်လိုက်တော့ ကောင်းကင်နဲ့သစ်ပင်တွေ လည်နေတယ်” ဟု ဦးလှဟန်က ပြောသည်။
ယခုအခါ ခြေထောက် ဖြတ်တောက်ခံထားရသူ အသက် ၅၂ နှစ်အရွယ် ဦးလှဟန်သည် မြန်မာပြည်တွင်းစစ်အတွင်း ခက်ခက်ခဲခဲ နေထိုင်နေရသည့် မိသားစုဝင် ခြောက်ဦးအား မည်သို့ ကျွေးမွေးထောက်ပံ့ရမည်ကို မသိတော့ပေ။
ယခုအခါ ခြေထောက် ဖြတ်တောက်ခံထားရသူ အသက် ၅၂ နှစ်အရွယ် ဦးလှဟန်သည် မြန်မာပြည်တွင်းစစ်အတွင်း ခက်ခက်ခဲခဲ နေထိုင်နေရသည့် မိသားစုဝင် ခြောက်ဦးအား မည်သို့ ကျွေးမွေးထောက်ပံ့ရမည်ကို မသိတော့ပေ။
“ကျနော့်ခြေထောက်ကို ဆုံးရှုံးသွားပြီးနောက် ကျနော် အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့ဘူး။ အိပ်တာ၊ စားတာနဲ့ တခါတလေ သူငယ်ချင်းတွေဆီ သွားလည်တာလောက်ပဲ လုပ်နိုင်တော့တယ်။ ကျနော်လုပ်နိုင်တာ အဲဒါအကုန်ပဲ” ဟုလည်း ၎င်းကပြောသည်။
“ကျနော့် ခန္ဓာကိုယ်က အရင်လို မဟုတ်တော့ဘူး။ ကျနော့်အတွေ့တွေက အရင်လို မဟုတ်တော့ဘူး။ ကျနော် လုပ်ချင်တာ လုပ်လို့ မရတော့ဘူး။ ကျနော် တခြားလူတွေလို စားပေမယ့် သူတို့လို အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့ဘူး” ဟု ဦးလှဟန်က ပြောသည်။
ရွာသို့ ပြန်မသွားရန် သူ၏သမီး မအေးမာက ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။
“ကျမအဖေ ခြေထောက် ဆုံးရှုံးသွားတော့ ကျမတို့မိသားစုရဲ့ မျှော်လင့်ချက်တွေ ပျောက်ဆုံးသွားတယ်” ဟု ၎င်းကပြောသည်။
“ကျမမှာ အလုပ်မရှိတော့ အဖေ့ကို ငွေကြေး မထောက်ပံ့နိုင်ဘူး။ ကျမဟာ တာဝန်မကျေတဲ့သမီးလို့ ခံစားနေရတယ်” ဟုလည်း မအေးမာက ပြောသည်။
အရင်လို မဟုတ်နိုင်တော့ပြီ
မြန်မာသည် မြေမြှုပ်မိုင်းများ အသုံးပြုခြင်း၊ သိုလှောင်ခြင်းနှင့် ထုတ်လုပ်ခြင်းကို တားမြစ်သည့် ကုလသမဂ္ဂ နိုင်ငံတကာ သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့်နိုင်ငံ မဟုတ်ပေ။
မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း စစ်တပ်သည် မိုဘိုင်းဖုန်းတာဝါတိုင်များနှင့် စွမ်းအင်ပိုက်လိုင်းများကဲ့သို့သော အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပတ်ဝန်းကျင် အပါအဝင် အခြားနေရာများတွင် မြေမြှုပ်မိုင်းအသုံးပြုမှု “သိသိသာသာ တိုးလာသည်” ဟု ICBL က ပြောသည်။
မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း စစ်တပ်သည် မိုဘိုင်းဖုန်းတာဝါတိုင်များနှင့် စွမ်းအင်ပိုက်လိုင်းများကဲ့သို့သော အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပတ်ဝန်းကျင် အပါအဝင် အခြားနေရာများတွင် မြေမြှုပ်မိုင်းအသုံးပြုမှု “သိသိသာသာ တိုးလာသည်” ဟု ICBL က ပြောသည်။
ဦးလှဟန် ခြေထောက်ဆုံးရှုံးခဲ့သည့် ကယားပြည်နယ်မှ ဘုရားကျောင်းသည် ဆက်လက် တည်ရှိနေသော်လည်း မျက်နှာစာတွင် ကျည်ဆန်ရာများ ပြည့်နေသည်။
အနီးရှိ ကျေးလက်လမ်းတလျှောက်တွင် အစိမ်းရောင် တိပ်ကြိုးတန်းထားပြီး ထိုနေရာကျော်သည့် သစ်တောတွင် မြေမြှုပ်မိုင်း ရှိနိုင်သည်ဆိုသည့် အခြေခံသတိပေးချက် ပြုလုပ်ထားသည်။
နောက်ဆုံး တိုက်ခိုက်မှုများ နေရာပြောင်းသွားသောအခါ ရွာသားအချို့ အိမ်ပြန်ကြသည်ဟု မအေးမာ ပြောသည်။
“ဒါပေမယ့် ကျမ အခုလောလောဆယ် အိမ်မှာ ပြန်မနေရဲသေးဘူး” ဟုလည်း ၎င်းကပြောသည်။
စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နေအိမ်များကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးနေရသည်ဟု ကုလသမဂ္ဂက ဖော်ပြသည့် လူ ၃ သန်းကျော်အနက်မှ သူနှင့် သူ့ဖခင်သည် နှစ်ဦးလည်း ပါဝင်သည်။
“စစ်ပွဲစတင်တုန်းက တဖက်ဖက်က အရှုံးပေးလိုက်ရင် ကောင်းမှာပဲလို့ တခါတခါ ကျမ စဉ်းစားမိတယ်” ဟု မအေးမာက ပြောသည်။
သို့သော် ပဋိပက္ခပြီးဆုံးရန် အလွန်အလှမ်းဝေးနေပြီး ဦးလှဟန်သည် သူ၏ ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျသည့် ခြေလှမ်းများနှင့် နေသားကျအောင် ကြိုးစားနေရသည်။
“မသန်မစွမ်းဖြစ်သွားတဲ့ အချိန်က စတင်ပြီး အရာရာဟာ အရင်လို မဟုတ်တော့ဘူး” ဟု ၎င်းကပြောသည်။
(AFP ပါ ‘An inauspicious day’: the landmines ruining Myanmar lives ကို ဘာသာပြန်သည်။)
You may also like these stories:
ဆီးရီးယားကို ကျော်တက်ပြီး မြန်မာက မြေမြှုပ်မိုင်းကြောင့် ထိခိုက်သေဆုံးမှု အများဆုံးဖြစ်လာ
အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်တွင် မြေမြှုပ်မိုင်းနင်းမိ၍ သေဆုံးသူ ၅ဦး ရှိလာ
သံတွဲဒေသ၏ မြေမြှုပ်မိုင်း စာမျက်နှာသစ်
အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြေမြှုပ်မိုင်းဖြင့် ထိခိုက်သေဆုံးမှုမြင့်တက်
မြေမြှုပ်မိုင်း သို့မဟုတ် စစ်ပွဲပဋိပက္ခကြားက အန္တရာယ်ထောင်ချောက်
ကယားပြည်နယ်၌ စစ်တပ်က မြေမြှုပ်မိုင်းထောင်၍ စစ်ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်နေဟုဆို
