တရုတ်သည် မြေရှားသတ္တုတင်ပို့မှု ထိန်းချုပ်ရေးကို အရှိန်မြှင့်တင်လိုက်ပြီး ကမ္ဘာတွင် မလုံမလောက်ဖြစ်ကာ တရုတ်၏ ကုန်စည်ထုတ်လုပ်ရောင်းချရေး ကွင်းဆက်များအပေါ် လုပ်ငန်းများ၏ မှီခိုမှုကို ဖော်ပြလိုက်သည်။
သို့သော် မကြာသေးမီ နှစ်များအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံသည် မျှော်လင့်မထားသော နေရာတခုမှ မြေရှားသတ္တုကို မှီခိုလာရသည်။ ထိုနေရာမှာ သေးငယ်ပြီး စစ်ဒဏ်ကြောင့် စီးပွားရေးထိခိုက်နေသည့် မြန်မာဖြစ်သည်။
တရုတ်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းမြေရှားသတ္တုများ ထုတ်လုပ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သော်လည်း ထိုမက်မောစရာ မြေရှားသတ္တုများပါဝင်သည့် ကုန်ကြမ်းများကို ပြည်ပမှလည်း တင်သွင်းသည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် တရုတ်က တင်သွင်းသည့် မြေရှားသတ္တုများ၏ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းမှာ မြန်မာမှ ဖြစ်သည်ဟု သေနင်္ဂဗျူဟာနှင့် နိုင်ငံတကာလေ့လာရေးဌာန (CSIS) မှ အရေးပါသောတွင်းထွက်များ လုံခြုံရေး အစီအစဉ် ဒါရိုက်တာ ဂရေ့စ်လင်း ဘက်စ်ကာရန်က CNBC သို့ ပြောသည်။
တရုတ် အကောက်ခွန် အချက်အလက်များအရ မြန်မာက တရုတ်သို့ မြေရှားသတ္တု တင်ပို့မှုသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် သိသိသာသာ အရှိန်ရလာပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် တန်ချိန် ၄၂,၀၀၀ အထိတင်ပို့ကာ အထွတ်အထိပ် ရောက်လာသည်။
မြန်မာမှ တင်ပို့မှုသည် သိပ်သည်းဆများသော မြေရှားသတ္တုဒြပ်စင်များပါဝင်မှု အထူးမြင့်မားသည်ဟု ဘက်စ်ကာရန်က ပြောသည်။ သိပ်သည်းဆများသော မြေရှားသတ္တုများသည် ကမ္ဘာမြေသားအပေါ်ယံလွှာတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် ပေါများမှု နည်းသည်။
“မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ထုတ်လုပ်မှုဟာ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုအနေအထားကို အကြီးအကျယ် တောင့်တင်းစေပြီး ကမ္ဘာ့မြေရှားသတ္တု ထုတ်လုပ်ရောင်းချရေးကွင်းဆက်ကို လက်တွေ့ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှု တရုတ်ကို ထိထိရောက်ရောက် ပေးသလို သြဇာကိုလည်း ဖြစ်စေတယ်” ဟု ၎င်းကပြောသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် လွန်စွာ ဝယ်လိုအားမြင့်သည့် မြေရှားသတ္တု နှစ်မျိုးဖြစ်သော ဒစ်ပရိုစီယမ်နှင့် တာဘီယမ်တို့၏ အဓိကရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ထိုမြေရှားသတ္တု နှစ်မျိုးသည် ကာကွယ်ရေးနှင့် စစ်ရေး၊ အာကာသလေကြောင်းနှင့် ပြန်လည် ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်ကဏ္ဍ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်နည်းပညာ ထုတ်လုပ်မှုများတွင် အရေးပါသော အခန်းမှ ပါဝင်သည်။
“အဲဒီလို အသုံးပြုလို့ ထုတ်လုပ်မှုကို မြန်မာမှာ စုစည်း သန့်စင်ပြီး တန်ဖိုးမြှင့် ထုတ်ကုန်ကို အဓိကအားဖြင့် တရုတ်မှာ ဆောင်ရွက်တယ်” ဟု ဘက်စ်ကာရန်က ပြောသည်။
မည်သည့်အတွက် မြန်မာမှ တင်သွင်းသနည်း
မြန်မာတွင် သိပ်သည်းဆများသော မြေရှားသတ္တုများပါဝင်မှု မြင့်မားသည့် သတ္တုသိုက်များရှိသည်ဟု Project Blue မှ သုတေသန ဒါရိုက်တာ ဒေးဗစ် မာရီမန်က CNBC သို့ ပြောသည်။
ထိုအိုင်ယွန်များကို ငုံထားသည့် ရွှံ့ Ionic Adsorption Clay-IAC သတ္တုသိုက်များကို ဓာတုပစ္စည်းများ အသုံးပြုပြီး ထုတ်ယူသည့်နည်းဖြင့် ထုတ်ယူကြကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှု ဖြစ်စေသည်။
မာရီမန်၏ အဆိုအရ လုပ်ငန်းအများစုကို ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များအလယ်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည်ဟု သိရသည်။ သို့သော် တရုတ်က သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းချုပ်မှုများနှင့် စံနှုန်းသစ်များကို စတင် အကောင်အထည်ဖော်သောအခါ ထိုလုပ်ငန်းအများအပြား ပိတ်သွားသည်။
“မြန်မာနိုင်ငံ၊ အထူးသဖြင့် မြန်မာမြောက်ပိုင်းဟာ တရုတ်နိုင်ငံထဲက သတ္တုသိုက်တွေရှိတဲ့ ဒေသအများအပြားနဲ့ တူညီတဲ့ ဘူမိဖွဲ့စည်းပုံရှိတယ်လို့ မြင်ကြတယ်” ဟု မာရီမန်က ပြောသည်။
“မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှာ သတ္တုမိုင်းတွေ အလျင်အမြန် များလာတာကိုတွေ့ပြီး အဓိကအားဖြင့် တရုတ်ပြည်တွင်း ထုတ်လုပ်မှုကို အစားထိုးတယ်။ အဲဒီ စီမံကိန်းတွေမှာ တရုတ်စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အများအပြား ပါဝင်ပတ်သက်ကြတယ်” ဟုလည်း ၎င်းကပြောသည်။
မြန်မာမှ ထိုသတ္တုတူးဖော်သူများက ထုတ်လုပ်သည့် မြေရှားသတ္တုများကို အများအားဖြင့် “မြေရှားသတ္တုအောက်ဆိုက်များ” အဖြစ် တရုတ်သို့တင်ပို့ပြီး ထပ်မံသန့်စင် ပြင်ဆင်သည်ဟု Wood Mackenzie မှ မြေရှားသတ္တုဆိုင်ရာ ဝါရင့်အတိုင်ပင်ခံ ရယ်ဝမ်က CNBC သို့ ပြောသည်။
တရုတ်သည် ၎င်း၏ မြေရှားသတ္တုထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းအများအပြားကို မြန်မာတွင် လုပ်ကိုင်စေပြီး “သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဒေသခံ လူမှုအသိုက်အဝန်းများအတွက် ပေးဆပ်ရသောတန်ဖိုး အလွန်များပြားသည်” ဟု သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အကျိုးအမြတ်မယူသည့် အဖွဲ့အစည်း Global Witness က အစီရင်ခံစာတစောင်တွင် ၂၀၂၄ ခုနှစ်က ဖော်ပြသည်။
တရုတ်၏ မြေရှားသတ္တု အန္တရာယ်များ
တရုတ်က မြေရှားသတ္တုများအတွက် မြန်မာကို မှီခိုခြင်းသည် ကုန်စည်ထုတ်လုပ်ရောင်းချသည့် ကွင်းဆက်အန္တရာယ်များနှင့် ရင်ဆိုင်နိုင်ရကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက ပြောသည်။
Global Witness ၏ သုတေသနအရ မြန်မာမှ သိပ်သည်းဆများသော မြေရှားသတ္တုများသည် တရုတ်နယ်စပ် ကချင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းမှ လာသည်။ သို့သော် ၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာတွင် အကြမ်းဖက် အာဏာသိမ်းမှု နောက်ပိုင်း စစ်ကောင်စီသည် ပြည်သူလူထုနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဆန့်ကျင်မှုအကြား ပိုင်နက်များကို ထိန်းချုပ်ရန် ရုန်းကန်နေရသည်။
“ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် မြန်မာက တရားရေးကဏ္ဍက အားကိုးလို့ မရဘူး။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) က ကမ္ဘာ့သိပ်သည်းဆများတဲ့ မြေရှားသတ္တုထက်ဝက် ထုတ်လုပ်တဲ့နေရာတွေကို သိမ်းပိုက်လိုက်တယ်” ဟု CSIS မှ ဘက်စ်ကာရန်က ပြောသည်။
ထိုသိမ်းပိုက်မှုနောက်ပိုင်းတွင် သိပ်သည်းဆများသည့် မြေရှားသတ္တုအချို့ ဈေးနှုန်းများတက်စေသည့် ရောင်းလိုအား ပြတ်တောက်မှုသတင်းများ ထွက်လာသည်။ Reuters သတင်းတပုဒ်အရ KIA သည် ထိုသယံဇာတများကို တရုတ်အပေါ် သြဇာသက်ရောက်မှုအတွက် သုံးရန် ကြိုးစားနေကြောင်း သိရသည်။
မြန်မာမှ မြေရှားသတ္တုအောက်ဆိုက်များ တင်သွင်းမှု ထိုနှစ်ပထမ ၅ လအတွင်း ယခင်နှစ် အလားတူ ကာလကထက် ၃ ပုံ ၁ ပုံကျော် ကျဆင်းသွားကြောင်း တရုတ် အကောက်ခွန် အချက်အလက်များအရ သိရသည်။
“မြန်မာက တရုတ်ကို မြေရှားသတ္တုတင်ပို့တာ အားလုံးကို ရပ်လိုက်ရင် တရုတ်ဟာ ရေတိုမှာ မြေရှားသတ္တုဝယ်လိုအား ပြည့်မီဖို့ ရုန်းကန်ရတော့မယ်” ဟု Project Blue မှ မာရီမန်က ပြောသည်။
ထို့ကြောင့် တရုတ်က သိပ်သည်းဆများသော မြေရှားသတ္တုရင်းမြစ်များကို ခွဲဖြန့်ထားရန် ကြိုးစားနေခြင်းသည် အံ့သြစရာ မဟုတ်ပေ။
မာရီမန်၏အဆိုအရ IAC သတ္တုသိုက်များသည် လာအိုနှင့် မလေးရှား အပါအဝင် အနီးပတ်ဝန်းကျင် နိုင်ငံများတွင်လည်း ရှိနေသည်ဟု သိရသည်။ ထိုနေရာများတွင် တရုတ် ပါဝင်ပတ်သက်မှုဖြင့် စီမံကိန်းအချို့ ထူထောင်ထားသည်။
သို့တိုင် ထိုနိုင်ငံများတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် စံနှုန်းများသည် ပိုမိုမြင့်မားပြီး မြေရှားသတ္တု တူးဖော်သည့်လုပ်ငန်းများအတွက် စိန်ခေါ်မှုများ ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း မာရီမန်က ပြောသည်။
မြေရှားသတ္တုကို တရုတ်တွင် တူးဖော်သည့် လုပ်ငန်းများကို ရပ်လိုက်ခြင်းသည် ထိုစီမံကိန်းအတွက် ပေးဆပ်ရသည့်တန်ဖိုးကို အခြားနိုင်ငံများအား သတိပေးလိုက်သလို ဖြစ်နိုင်သည်။
တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှ IAC သတ္တုသိုက်များကို တူးဖော်သည့် လုပ်ငန်းများသည် အဆိပ်သင့်ရေးနှင့် မြေကို ချန်ထားခဲ့ပြီး ဒေသခံ လယ်သမားများ၏ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းများကို မည်မျှ ထိခိုက်စေကြောင်း တရုတ်နိုင်ငံမှ Caixin မီဒီယာအုပ်စုက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။
(CNBC ပါ Dylan Butts ၏ How a war-torn Myanmar plays a critical role in China’s rare earth dominance ကို ဘာသာပြန်သည်။)
You may also like these stories:
UWSA ထိန်းချုပ် မြန်မာ့မြေရှားသတ္တုများ တရုတ်ဆီ တင်ပို့နေ
ဒေါ်နယ်ထရမ့်နဲ့ တရုတ်တို့ ဆက်ဆံရေးကြားက မြန်မာ့မြေရှားသတ္တု (ရုပ်/သံ)
မြေရှားသတ္တုတူးနေကြသော တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်က “စတေးခံဇုန်များ”
တရုတ် ကျောထောက်နောက်ခံပြု တရားမဝင် မြေရှားသတ္တု တူးဖော်မှု များပြားလာ
နယ်စပ်ကို ပိတ်ထားသော်လည်း မြေရှားသတ္တုကို တရုတ်က တံခါးဖွင့်ပေးထား
စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် တရုတ်နယ်စပ်တွင် မြေရှားသတ္တု တရားမဝင်တူးဖေါ်မှုများ တိုးလာ
မြေရှားသတ္တုရဲ့ အရေးပါမှုနဲ့ အန္တရာယ် (ရုပ်/သံ)
“ဒီမြေရှားသတ္တုကပဲ ကျနော်တို့ ကြမ္မာဆိုးတွေ ပိုပြီးတော့ ဖန်တီးစေတယ်”
