ကမ္ဘာတဝန်းမှ ပြည်သူအများစုအတွက် လေယာဉ်တစင်း ကောင်းကင်တွင် ပျံသန်းနေသည်ကို မြင်တွေ့ရခြင်းသည် စိတ်လှုပ်ရှားစရာ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးများသည် လေယာဉ်များကို မြင်ရလျှင် ပဉ္စလက် ပစ္စည်းများသဖွယ် တအံ့တသြ ငေးကြည့်ကြပြီး အရွယ်ရောက်ပြီးသူများအတွက် လေယာဉ်များသည် အတိတ်က ခရီးသွားခဲ့သည်ကို အခုတ်တရရှိသည့် အမှတ်တရများ သို့မဟုတ် စွန့်စားမှုသစ်တခုအတွက် အိပ်မက်များအဖြစ် နှစ်သက်စွဲလန်းစရာ အတွေးများကို ဖြစ်စေသည်။
သို့သော် ယနေ့မြန်မာတွင် လေယာဉ်များသည် လုံးဝခြားနားသည့် ဆက်စပ်မှုများကို ဖြစ်စေသည်။ ကောင်းကင်မှ လေယာဉ်များသည် နည်းပညာ၏ အံ့သြဖွယ်ရာ အောင်မြင်မှု မဟုတ်တော့ဘဲ စိတ်ဒဏ်ရာများကို ဖြစ်စေသည့် အရာများ၊ သေခြင်းတရားနှင့် အဖျက်တရား၏ သင်္ကေတများ ဖြစ်လာကြသည်။
အရပ်သားပစ်မှတ်များကို စစ်ကောင်စီ၏ လူသတ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သုံးနှစ်ကျော်ကြာ ကာလကြောင့် မြန်မာပြည်သူများအမြင်တွင် လေယာဉ်များသည် ကောင်းကင်မှ ထိုးဆင်းသုတ်သည့် မကောင်းဆိုးရွား သတ္တဝါကြီးများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားစေသည်။
လေယာဉ် အင်ဂျင်သံများသည် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများတွင် သေဆုံးရသည့် ရာနှင့်ချီသော အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်များနှင့် အခြားအရပ်သား ပြည်သူများ၏ အသက်များ၊ နေရပ်စွန့်ခွာရသူများ သို့မဟုတ် အခြားတနည်းနည်းဖြင့် ခံစားရသော ဒုက္ခများနှင့် လုံခြုံသောအနာဂတ် ခိုးယူခံရသည့် ကလေးများ၏ မျက်နှာများကို စိတ်ဖိစီးဖွယ် ပြန်လည်သတိပေးသည့် အသံဖြစ်လာသည်။
စစ်ကောင်စီ၏ လူသတ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် အသက်မသေဘဲ လွတ်မြောက်လာသူများက ပြသလိုက်သည့် လူသားစိတ်ဓာတ် ခံနိုင်ရည်ကို မီးမောင်းထိုးပြရန် မြန်မာအနုပညာအဖွဲ့အစည်း New Burma သည် ထိုအကြောင်းအရာနှင့် ပတ်သက်သည့် ပြပွဲတခုကို ဘန်ကောက်တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် အဖွဲ့လိုက် ဆွေးနွေးပွဲတခုကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုင်းမြို့တော်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ‘When We See the Planes’ အမည်ရှိ ပြပွဲသည် ဖန်တီးမှုအမျိုးမျိုးဖြင့် သရုပ်ဖော်သည့် မြန်မာပန်းချီဆရာများ၊ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသူများနှင့် သတင်းဓာတ်ပုံသမားများ အပါအဝင် အနုပညာသမားများ၏ လက်ရာများကို စုစည်း ပြသထားသည်။
ထိုလက်ရာများတွင် ကရင်နီ၊ ကရင်၊ ကချင်နှင် ရှမ်းပြည်နယ်များမှ ကျောင်းများ၊ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံများနှင့် ဆေးရုံများကိုပင် အလွတ်မပေးသည့် အရပ်သားပစ်မှတ်များကို သိမ်းကြုံး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများအပြီး ရိုက်ကူးထားသည့် ဓာတ်ပုံများ၊ ထိုလေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုများကို ဆွဲထားသည့် ပန်းချီများ၊ သရုပ်ဖော်များ၊ ဖြတ်ညှပ်ကပ် အနုပညာလက်ရာများ၊ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်တိုများ၊ ဗီဒီယိုများနှင့် အသံအင်စတော်လေးရှင်း အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်သည်။
စစ်အာဏာမသိမ်းမီက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း အညာမှ ကလေးများသည် လေယာဉ်တစင်း ကောင်းကင်တွင် ပျံသန်းသွားသည်ကို တွေ့ပါက စိတ်လှုပ်ရှားစွာ မော့ကြည့်ပြီး လက်များဝှေ့ယမ်း နှုတ်ဆက်ကြကာ အချို့သည် လေယာဉ်သွားရာ လမ်းကြောင်းအတိုင်းပင် ပြေးလိုက်ကြကြောင်း မေလ ၃၁ ရက်နေ့က အဖွဲ့လိုက်ဆွေးနွေးပွဲတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းမှ စစ်အာဏာသိမ်းမှုဆန့်ကျင်ရေး သပိတ်ကော်မတီဝင် ရှင်းသန့်က ပြောသည်။
သို့သော် ယခုအခါ ထိုကလေးများသည် လေယာဉ်တစင်း ပျံသန်းနေသည်ကိုတွေ့လျှင် အိမ်ထဲ သို့မဟုတ် ပုန်းအောင်းရန် နေရာများသို့ ထွက်ပြေးကြပြီး ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည့် စိတ်ဒဏ်ရာဟောင်းများကို ပြန်လည်ခံစားကြရသည်။
စစ်ကောင်စီ၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကြောင် ပြည်သူများ နေ့စဉ်သေဆုံးနေကြောင်း ရှင်းသန့်က ပြောပြီး နိုင်ငံတကာအစိုးရများအနေဖြင့် မြန်မာပြည်သူများ၏ဘဝကို ကယ်ဆယ်ရန် ထိရောက်စွာ လုပ်ကိုင်ရေး တောင်းဆိုသည်။ တော်လှန်ရေး အမာခံဒေသ စစ်ကိုင်းတိုင်းသည် စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုများကို အပြင်းအထန်ခံရသည့် ဒေသများတွင် ပါဝင်သည်။
ဉာဏ်လင်းသစ် သုတေသနအဖွဲ့၏ အဆိုအရ စစ်ကောင်စီသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှ ယခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၂,၄၇၁ ကြိမ် ပြုလုပ်ပြီး လူအနည်းဆုံး ၁,၂၉၅ ဦး သေဆုံးကြောင်း သိရသည်။
ယခုနှစ် ပထမ လေးလအတွင်း ကလေးငယ် ၆၁ ဦးအပါအဝင် အရပ်သား ၃၅၉ ဦး စစ်ကောင်စီ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွင် အသတ်ခံရကြောင်း အထက်ပါ သုတေသနအဖွဲ့က ဖော်ပြသည်။
ထိုပြပွဲသည် မြန်မာစစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အရပ်သားများခံစားရသည့် အဖျက်စွမ်းအားကြီးသော သက်ရောက်မှုများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သိရှိစေရန်နှင့် စစ်ကောင်စီကို လေယာဉ်ဆီရောင်းချမှု ဖြတ်တောက်ရေးအတွက် အရေးယူပိတ်ဆို့ရန် နိုင်ငံတကာ အသိုက်အဝန်းကို ဖျောင်းဖျစည်းရုံးရေး ဖြစ်ကြောင်း New Burma ကို တည်ထောင်သူတဦးဖြစ်သည့် မနှင်းက ပြောသည်။
“လေယာဉ်ဆီ ဖြတ်တောက်နိုင်မှသာ လူသတ်လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု လျှော့ချနိုင်မယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။
ထိုပြပွဲကို အစောပိုင်း ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ထိုင်းတက်ကြွလှုပ်ရှားသူများ၊ အဝေးရောက်မြန်မာများ၊ သံတမန်များ၊ ပညာရှင်များနှင့် တတိယကြားနိုင်ငံများမှ ပြည်သူများ စသည့် နောက်ခံအမျိုးမှ လာရောက်ကြည့်ရှုသူ ၁၀၀ ကျော်ရှိကြောင်း သိရသည်။
“သူတို့မှာ ဂျက်လေယာဉ်တွေရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျမတို့မှာတော့ စက္ကူလေယာဉ်တွေပဲ ရှိတယ်” ဟု ကြာသပတေးနေ့က အဖွဲ့လိုက် ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပြပွဲ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ရှင်းပြစဉ် မနှင်းက ပရိသတ်ကို ပြောသည်။ ပြပွဲတွင် စစ်ကောင်စီကို တော်လှန်မှု၏ တီထွင်ဆန်းသစ်မှု သင်္ကေတအဖြစ် ပြသထားသည့် စက္ကူခေါက်လေယာဉ်များကို ရည်ညွှန်းပြောကြားခြင်း ဖြစ်သည်။
အဖွဲ့လိုက် ဆွေးနွေးပွဲနိဂုံးတွင် တက်ရောက်လာသူများက မြန်မာပြည်သူများနှင့် သွေးစည်းခိုင်မာမှုကို ၎င်းတို့၏ စက္ကူခေါက်လေယာဉ်များပေါ်တွင် သတင်းစကားများ ရေးသားဖော်ပြကြသည်။
ထိုပြပွဲကို ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့အထိ ဘန်ကောက်ရှိ Studio Fluff တွင် ပြသခဲ့သည်။
(ဧရာဝတီ အင်္ဂလိပ်ပိုင်းပါ ‘When We See the Planes’: From Childhood Wonder to Harrowing Reality in Myanmar ကို ဘာသာပြန်သည်။)
You may also like these stories:
မင်းကင်း မတောရွာမင်္ဂလာဆောင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးသူ ၂၇ ဦးထိ ရှိလာ
ဆောလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူ ၈ ဦးရှိလာ
ကောလင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု စာသင်ကျောင်းနှင့်အိမ်များ ပျက်စီး
မျက်မြင်သက်သေတွေ ပြောတဲ့ ဒေါဆီးအီ စာသင်ကျောင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု
အရပ်သားများအား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ကုလလုံခြုံရေးကောင်စီ ပြင်းထန်စွာရှုတ်ချ
ပဇီကြီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွင် အမျိုးသမီးနှင့် ကလေး အများဆုံး သေဆုံး
