တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် လူမြင်ကွင်းမှ နှစ်ပတ်ကြာ ပျောက်ကွယ်နေသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အာဏာအကျပ်အတည်း၊ လူမှုမငြိမ်သက်မှုနှင့် သူ့ကျန်မားရေး အပါအဝင် ခန့်မှန်းချက်များ ဖြစ်စေသည်။
သတိပြုစရာကောင်းသည်မှာ အာဏာရ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) သည် လစဉ်ကျင်းပသည့် နိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ ပေါ်လစ်ဗျူရိုအစည်းအဝေးကို မေလတွင် မကျင်းပခြင်းနှင့် ထိုကိစ္စနှင့်ပတ်သက်ပြီး မည်သည့် တရားဝင်ကြေညာချက်မှ မထုတ်ပြန်ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုအခြေအနေသည် သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏သြဇာ ကျဆင်းခြင်း၊ အတွင်းပိုင်း အားပြိုင်မှုများနှင့် ကြီးထွားနေသော သဘောထားကွဲလွဲမှု အပါအဝင် ပြင်းထန်သော ကောလာဟလများ ဖြစ်စေသည်။ သို့သော် သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ အာဏာချုပ်ကိုင်မှုသည် ခိုင်မာနေဆဲဖြစ်သည်ဟု ဘေဂျင်းမှ သစ္စာခံများနှင့် နိုင်ငံရေးလေ့လာသူများက ပြောသည်။
ထိုအခြေအနေသည် သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏သြဇာ ကျဆင်းခြင်း၊ အတွင်းပိုင်း အားပြိုင်မှုများနှင့် ကြီးထွားနေသော သဘောထားကွဲလွဲမှု အပါအဝင် ပြင်းထန်သော ကောလာဟလများ ဖြစ်စေသည်။ သို့သော် သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ အာဏာချုပ်ကိုင်မှုသည် ခိုင်မာနေဆဲဖြစ်သည်ဟု ဘေဂျင်းမှ သစ္စာခံများနှင့် နိုင်ငံရေးလေ့လာသူများက ပြောသည်။
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်သည် ပါတီ၊ အစိုးရနှင့် စစ်ဘက်ရာထူး အားလုံးမှ နုတ်ထွက်ရန် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင်များ၏ ဖိအားပေးခံနေရသည်ဟု အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အခြေစိုက် ဝါရင့်နိုင်ငံရေးဆောင်းပါးရှင် ခိုင်ရှင်ကွင်က ဘေဂျင်းမှ ထိပ်တန်းအရာရှိများကို ကိုးကား၍ ပြောသည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ထိပ်တန်းအရာရှိများက သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်သို့ ပေးသည့် အိတ်ဖွင့်ပေးစာတစောင်ကို ခိုင်ရှင်ကွင်က မျှဝေပြီး ထိုစာတွင် သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် ကျူးလွန်သည့် အမှား ၂၈ ခုကို ဖော်ပြထားသည်။ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်သည် အစိုးရနှင့် စီးပွားရေးမူဝါဒ အလွဲများ၊ ပြည်သူ့ရင်းမြစ် ဖြုန်းတီးမှုများ၊ နိုင်ငံရေး ချိုးဖောက်မှုများ၊ အာဏာခြေလွန်လက်လွန်ဖြစ်ခြင်းနှင့် အခြားအပြစ်များ ကျူးလွန်သည်ဟု ထိုစာတွင် စွပ်စွဲထားသည်။
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်သည် နိုင်ငံကို ဦးဆောင်ရန် မသင့်လျော်တော့ကြောင်း ထိုအရာရှိများက ပြောပြီး နုတ်ထွက်ရန် တောင်းဆိုကာ လက်ရှိ အာဏာရှင်အန္တရာယ်ရှိသည့် စနစ်ကို ဖယ်ရှားရန် ကြိုးစားကြသည်။
ယခုအခါ ပြည်ပတွင် နေထိုင်သူ နှစ်ဦးဖြစ်သော ပီကင်းတက္ကသိုလ် ဥပဒေပါမောက္ခ ယွမ်ဖုန်ဘင်နှင့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ရေတပ် ဒုဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း ယန်ချန်းတို့ကလည်း အလားတူအမြင်မျိုး ပြောသည်။ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် နောက်ထပ် ရာထူးသက်တမ်း မတိုးဘဲ ထွက်ခွာသွားရန်မှအပ အခြားနည်းလမ်း မရှိတော့အောင် သူ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်များ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေသည်ဟု အထက်ပါ နှစ်ဦးက ပြောသည်။
“သူ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ရာထူးနဲ့ ဗဟိုစစ်ကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကနေ နုတ်ထွက်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌကြီးဆိုတဲ့ အဆောင်အယောင်ရာထူးနဲ့နေပြီး ၂၁ ကြိမ်မြောက် အမျိုးသားကွန်ဂရက်မှာ လုံးဝ အနားယူလိမ့်မယ်” ဟု ဒုဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း ယန်ချန်းက ပြောသည်။
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်သည် အာဏာထိန်းချုပ်မှုကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် စတင်ဆုံးရှုံးပြီး အနာဂတ် မရေရာတော့ကြောင်း International Press Association အဖွဲ့ဝင် ဂျနီဖာ ကျန်က ပြောသည်။
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ မကြာသေးမီက အများပြည်သူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်ကွယ်နေခြင်းသည် အာဏာလုပွဲဆိုသည့် ရှည်ကြာသော ကောလာဟလများကို ပိုမိုထင်ရှားလာစေသည်။
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ မကြာသေးမီက အများပြည်သူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်ကွယ်နေခြင်းသည် အာဏာလုပွဲဆိုသည့် ရှည်ကြာသော ကောလာဟလများကို ပိုမိုထင်ရှားလာစေသည်။
“အဲဒီ အများပြည်သူမြင်ကွင်းက ပျောက်နေတာနဲ့ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီအတွင်း ထူးခြားတဲ့ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုတွေက တရုတ်မှာ ခေါင်းဆောင်မှုအပြောင်းအလဲ သမိုင်းကို ထင်ဟပ်နေတယ်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ လုပ်ငန်းလည်ပတ်ပုံက တုန်လှုပ်စရာကောင်းလောက်အောင် ပုံမှန်မဟုတ်တာတွေ ပြသနေတယ်။ လစဉ် အစည်းအဝေးကျင်းပတဲ့ နိုင်ငံရေး ဦးဆောင်အဖွဲ့က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလနှောင်းပိုင်းမှာ အစည်းအဝေးကျင်းပဖို့ ပျက်ကွက်တယ်။ အရင်တကြိမ် အစည်းအဝေးမှာ ရှီကို ထုတ်ပစ်ဖို့ လုပ်တယ်ဆိုတဲ့ ကောလာဟလတွေ ဖြစ်နေစဉ်မှာပဲ အဲဒီလိုဖြစ်လာတာ” ဟု ဂျနီဖာ ကျန်က ပြောသည်။
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်ကို သစ္စာခံသည့် ပထမတန်း နိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင် ခိုင်ချီကို အရေးမပါသည့် ညီညွတ်ရေးတပ်ဦး လုပ်ငန်းဌာနသို့ ပို့လိုက်ပြီး ထိုကိစ္စသည် သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် အာဏာ အားနည်းသွားစေရန် လုပ်သည်ဟု မြင်ကြသည်။
ခိုင်ချီ၏ ရာထူးကို ယခင်ခေါင်းဆောင်ဟောင်းများဖြစ်သည့် ဟူကျင်တောင်းနှင့် လီခဲ့ချန်တို့၏ လူရင်း ရှီထိုင်ဖန်က အစားထိုး ဝင်ရောက်လာသောအခါ ခန့်မှန်းမှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်။ ထိုအချိန်မှ စတင်ပြီး သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ သစ္စာခံများကို ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ အရေးမပါသော ရာထူးများသို့ ပို့ဆောင်ခြင်း ပြုလုပ်သည်။
စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသည်မှာ ကွန်မြူနစ်ပါတီက စီမံသည့် သတင်းဌာနများဖြစ်သည့် ပြည်သူ့နေ့စဉ်နှင့် ဆင်ဟွာတို့က သမ္မတဟောင်း ဟူကျင်တောင်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးမူဝါဒများကို မီးမောင်းထိုးနေခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် ပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာသည် စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှုကို တောင်းဆိုပြီး သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နှင့် ပတ်သက်သည့် သတင်းများကို သုံးရက်ဆက်တိုက် ချန်လှပ်သည်။ စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှုဆိုသည်မှာ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်က အလွန်အမင်း အာဏာချုပ်ကိုင်ခြင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။
တရုတ်၏ ကြီးထွားနေသော အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာနှင့် လုပ်အားခများ ကျဆင်းခြင်းသည် လူမှုတည်ငြိမ်မှုကို အင်အားချိနဲ့စေသည့် အလားအလာရှိသော နိုင်ငံရေးအရ ထိခိုက်လွယ်သည့် ပြဿနာများဖြစ်သည်။ “အလုပ်မရှိတဲ့လူတွေက ဆန္ဒပြလည်း ဆုံးရှုံးစရာနည်းတယ်လို့ မြင်ကြတော့ ပိုမိုအန္တရာယ် ကြီးမားတယ်” ဟု Asia Society မူဝါဒ အင်စတီကျုမှ နီးလ် သောမတ်စ်က ပြောသည်။
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်သည် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ တိုးတက်အောင် မလုပ်နိုင်ခြင်းကြောင့် စိတ်ပျက်နေသည့် ပြည်သူများကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် ဖြိုခွဲခြင်း၊ ထောက်လှမ်းခြင်းနှင့် ဖိနှိပ်ခြင်းကို လိုလားသောကြောင့် ပြင်းထန်သော လူမှုဆန္ဒပြပွဲများ တရုတ်တွင် တိုးလာခြင်းအတွက် သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် အပြစ်တင်ခံရသည်။
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်သည် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ တိုးတက်အောင် မလုပ်နိုင်ခြင်းကြောင့် စိတ်ပျက်နေသည့် ပြည်သူများကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် ဖြိုခွဲခြင်း၊ ထောက်လှမ်းခြင်းနှင့် ဖိနှိပ်ခြင်းကို လိုလားသောကြောင့် ပြင်းထန်သော လူမှုဆန္ဒပြပွဲများ တရုတ်တွင် တိုးလာခြင်းအတွက် သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် အပြစ်တင်ခံရသည်။
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်သည် သူ့အစီအစဉ်များကို ရှေ့တန်းတင်ရန် လိုအပ်သည့် နိုင်ငံရေးအခြေခံ ဆုံးရှုံးတော့မည်ဟု ဝါရှင်တန် ဒီစီအခြေစိုက် ဂျိမ်းစ်တောင်း ဖောင်ဒေးရှင်းမှ ဝါရင့် သုတေသီ ဝီလီ ဝို-လက်ပ် လမ်က ပြောသည်။
“ရှီကျင့်ဖျင် နိုင်ငံရေး ပြဿနာတက်နေတယ်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်ကြီးက အငြိမ်းစား နိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်တွေ၊ လက်အောက်ခံတွေ၊ ထိပ်တန်းစစ်အရာရှိအချို့နဲ့ နိုင်ငံက လူလတ်တန်းစားတွေ အပါအဝင် အုပ်စုအမျိုးမျိုးဆီက စိန်ခေါ်မှုတွေ ရင်ဆိုင်နေရတယ်” ဟု ၎င်းကပြောသည်။
(ဧရာဝတီ အင်္ဂလိပ်ပိုင်းပါ Saurabh Katkurwar ၏ Is Xi Jinping in Political Trouble? ကို ဘာသာပြန်သည်။ ဆော်ရက်ဘ် ကက်ကာဝါသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော သတင်းသမားဖြစ်ပြီး the Hindustan Times, IANS နှင့် MidDay TV9 တို့တွင် သတင်းထောက်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။)
You may also like these stories:
ရှီကျင့်ဖျင် မိသားစု ဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာ ပိုင်ဟု အမေရိကန် ထောက်လှမ်းရေးပြော
ရှီကျင့်ဖျင် G20 အစည်းအဝေး မတက်တာ ဘာကြောင့်လဲ
သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် ဘယ်လို လူမျိုးလဲ
ရှီကျင့်ဖျင်ကို ခေါင်းကိုက်စေသော ဟောင်ကောင် အကျပ်အတည်း
ရှီကျင့်ဖျင် နှင့် အကန့်အသတ်မဲ့ သမ္မတ သက်တမ်း
ရှီကျင့်ဖျင်က အာဏာရှင်လား ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားလား
